Y Fersiwn gwreiddiol a anfonwyd i gystadleuaeth y Fedal Ryddiaith  31 Ionawr 1992

SEREN WEN AR GEFNDIR GWYN

Doedd y clerc Zählappell ddim wedi cysgu o gwbwl drwy'r nos felly doedd ryfedd yn y byd ei fod o'n gysglyd o gwmpas ei waith yn Archifdy Sgrîns Gwifrau Castell Entwürdigung y bore hwnnw pan wasgodd y rhif anghywir i'r blwch a chael tri chardyn geiriau yn lle'r un yr oedd wedi bod eisiau.

Ar ôl y chwyldro papur, y noson cawson ni'n rhyddid, y dechreuodd fy helyntion. Roedd sgwâr dre wedi bod yn llawn dop dynn drwy'r pnawn ac eto gyda'r nos a'r tafarndai'n gorlifo i'r strydoedd. Roeddwn i wedi bod yn rhy brysur yn chwilio welwn i chdi'n croesi stryd yn rhwla i sylwi fawr ar yr hwn a llall a'i fys ar f'ôl a'r hon a hon yn cilwenu'n gynnil wrth fy ngweld i'n pasio. Feddyliais i ddim byd ohono fo tan nes planodd Dei Dwyn Wya'i benelin yn fy 'sennau fi a wincian arna'i slei. Nid asbri'r noson yn unig oedd yn sgleinio'n ei llgadau.

"Dal hefo dy draed yn rhydd mi welaf" oedd y cwbwl ges i gynno fo.

"Be ti'n mwydro dwad" medda finna ond oedd o wedi llithro'n ôl i ganol y dorf. Wedi tin droi yn gwrando'r areithio cyrn siarad o bennau'r tyrrau am sbelan bach arall a dim wisgi ar ôl i'm cadw i'n gynnas, mi godais fy ngholar am fy nghlustiau a'i chychwyn hi i rwla. Meddwl galw heibio chdi i Garrag Elin wnes i yn dechra, ond sut allwn i egluro un dim ichdi, Anwes bach, a geiriau wedi mynd yn arfau rhyngom? Croesi drwy'r twll dan stryd oeddwn i pan welais i Siffrwd Helyg eto a hitha'n ei chwman yn beichio crio a'i gwallt ar draws ei dannadd a chlais yn lledu ar ei boch hi a hitha'n hel ryw leiniau bach mwclis oedd ar chwâl hyd y concrid gwyn.

"Be ddigwyddodd Siffrwd" medda finna fel'na. Oeddwn i wedi taro sgwrs hefo hi gynna ar y sgwâr ond sgin i fawr i'w ddeud wrthi. Dyna fo, fydd hi byth a hefyd ar ben ryw helynt hefo rwbath, yn bydd.

"Jest gad di lonydd imi" medda hitha'n sbio fel teigras arna'i a finna'n gweld colur ei llgadau'n gneud dwy ffrwd ddu lawr ei gruddiau hi. Un wyllt ydi Siffrwd Helyg Rallt yn gallu bod, fasa fiw ichdi'i chroesi hi yn ei thempar.

"Ond Siffrwd...dim ond..."

"Jest dos. Dos at dy Anwes Bach y Galon di" medda hi'n ffiaidd, "ichdi gael gweld gymerith honno chdi nôl."

Es inna, mynd am adra; 'ta i ddim i ddal pen rheswm hefo hogan mor sbeitlyd.

Tu allan i Gorad Drw Nos yn eistedd ar pafin hefo'i ben yn ei ddwylo oedd Wil Chwil. Ddalltis i run gair ddeudodd o nag yn iawn y bys blaen dynnodd o o dan ei ên a fynta'n gwenu'n hyll arna'i yn dangos llond pen o begiau duon. Wnes i'm byd ond camu heibio fo ac i mewn a fi i chwilio am fwyd.

"Be sgin ti'n gnesol Betsan?" meddwn inna wrth Betsan Bawb tu nôl i'r cowntar. "Sut mae'r gwaith newydd yn plesio?"

"Ma gynnon ni lobscows a meindia dy fusnas."

Nôl y sôn mae Betsan Bawb yn cael ei thrin gan Gwil Sgrîn Bach rwan a dyna pam mae hi'n gweithio'r nos tu nôl i gowntar Gorad Drw Nos ac nid ar ei chefn i fyny grisa'n Gorad Drw Nos fel bydda hi o'r blaen. Dyma'r drws yn agor a Wil Chwil yn hongian arno fo ac yn disgyn am ben y byrddau.

"Allan!" meddai Betsan Bawb a hitha'n estyn coes brwsh ac yn ei waldio fo ar dop ei sgwyddau. Symudodd Wil Chwil ddim. Lluchiodd hi'r coes brwsh ato fo wedyn a chroesi nôl at y cowntar. "Synnu dy weld di hyd lle 'ma o hyd" medda hi wedyn.

"Mi dwi 'di cael hen lond bol ar hyn" meddwn inna'n dechrau teimlo'n reit annifyr. "Fedri di ddeutha' fi be 'di'r holl siarad yma amdana'i mwya sydyn."

"Mi fuo nhw yma gynna'n holi amdanach di."

"Pwy felly?"

"Chwilio amdanach di mae nhw'n de? Ddeudis i ddim byd, cofia."

"Be sy'na i'w ddeud felly? I be fasa nhw'n chwilio amdana'i?" Mae Betsan Bawb yn hen law ar bryfocio pobol ac am ddeud clwyddau a choelis i fawr yni hi. Ddoth Wil Chwil at y bwrdd a dechrau mwydro a glafoeri a thynnu stumiau felly mi rois ddwy unad ynni i Betsan am y bwyd ac allan â fi am adra. Dwn i'm oeddwn i'n disgwyl dim byd ond adra'r es i ar f'union rhag ofn.

Daeth ryw hen gnofa i'n stumog i'n syth pan welis i lygad y peiriant atab yn fflachio'n goch. Peth cynta wnes i oedd agor y nodyn oeddwn i wedi'i godi oddi ar y mat. Toeddwn i heb dalu llawer o sylw i'r newid byd fuodd drwy'r wlad ar y newyddion yn ddiweddar achos toedd pethau heb newid llawar hefo ni yn dre ac fel arall oeddwn i wedi bod i ffwrdd yn gweithio felly doeddwn i ddim radag honno'n dallt pethau gystal ag o'n i fod.

"Iesu bach" meddwn i wrthyf fy hun yn darllan y nodyn. "Mae o'n wir felly. Fischermädchen isio 'ngweld i ar fyrdar. Mi fydda'i yng Nghastall Entwürdigung cyn imi droi rownd a Rawsman ei hun yn blingo'r croen oddi ar fy nghefn i."

Anghofiais i am y peiriant atab, do reit siwr, a 'mysidd i'n cnocio'r rhif i'r ffôn tôn fel cnocall coed yn dyrnu boncyff.

Un flin oedd Fischermädchen yn cael ei deffro ganol nos. Ond pan ddalltodd hi wedyn pwy oedd yno mi newidiodd ei chân.

"Aha. O'r diwedd. Ble wyt ti wedi bod, Gwern?" medda hi'n ffalsio wedyn. "Rydw i wedi bod yn disgwil ti'n galw".

"Do, mi wn i" meddwn inna. "Mi fydda'i draw 'cw peth cynta'n bora 'lwch. Oes nelo hyd rwbath â'r gwaith ar y rhwydwaith? Gwrandwch, mi ddeudis nad o'n i'm yn siwr hefo'r meddalwedd newydd yn do? Ydyn nhw'n filan?"

"Bore fory wyth o gloch. Paid â poeni dim byd, Gwern. Tyrd am wyth, bob dim yn iawn."

Oeddwn i wedi clwad Dei Dwyn Wya'n sôn am ryw Tincar Saffrwm neu rywun a bod hwnnw'n un sgut am groesi ffiniau hefo ffoaduriaid yn denig o afael y Cyrff heb Enaid. "Hwnnw dwisio" meddwn i wrthyf fy hun, hwnnw eith â fi i'r Tir Bach." A dyma fi'n meddwl wedyn, "Ia, ond dim ond yn y chwedlau newydd mae hwnnw a tydio'm yn bod go iawn felly bedwi haws. Damia hyn i gyd."

A hyd yn oed tasa 'mod i'n digwydd coelio yn y Tincar Saffrwm, fel oedd y plant a'r hen bobol, wyddwn i mo'i rif adwy o, a beth bynnag, faswn i ddim wedi gallu cysylltu dros y ffôn tôn a gadal y gath o'r cwd i'r Rhai Sy'n Gwrando a'u tynnu nhwthau i'm mhen hefyd. "Os na bydd gryf bydd gyfrwys" meddwn i wrthyf fy hun yn gweld be oedd raid imi wneud.

Sôn am hel pac wedyn, lluchio beth bynnag ddeuai dan fy llaw i gwdyn. Meddwl dy ffonio di. Meddwl yn gallach. Cofio am y Sgrîn a chofio'r adwy. Chwalis i'r ffeil oeddwn i ddim i fod yn gwybod amdani. Rhoid negas bach i Fischermädchen ar amsar ymlaen ac allan a fi i stryd heb sbio'n f'ôl. Ges i bas gin Wil Califfornia i'r steshon a cael a chael fuodd hi wedyn imi ddal trên nos a dim ond neidio'r ffens nath imi dal hi.

"Tocyn, Washi" meddai'r giard trên.

"Sgin i'r un" medda finna.

"Talu felly. Tyd." medda fynta.

"Dal dy ddw^r taid, mi dalaf" medda finna'n estyn fy nghardyn ynni iddo fo ac yn deud "gwerth deugain" ac mi ges i docyn bach papur melyn allan o'i beiriant bol a'r inc heb sychu arno fo.

Des i ddim allan lle o'n i fod ond pasio heibio ymlaen i'r nos, heibio llefydd na welis i mo'u henwau nhw o'r blaen. Roedd y nos fel twnal hir a gola'r cerbyd yn felyn ar y bobol a'r rheini'n hepian. Rhai diarth oedd rhai ohonyn nhw, rhai o'r Wlad Alltud hefyd ac mi sodrais i 'ngwynab yn y gwydyr yn gwatshad y diferion glaw'n rhedag ras ar draws ffenast allan rhag ofn i neb fy nabod i. Ta waeth ges i sleifio allan a'r bora'n glasu ar orsaf Gwastadaros heb i neb ffindio 'mod i heb dalu'n iawn. Arwyddion mawr crand sgynnyn nhw'n deud enw'r lle ond cytia sment heb blastar ar y waliau fel acw sgynnyn nhw a'r llifoleuadau'n diffodd bob gafal fel yn dre'cw. Rêl bobol ffordd hyn ydyn nhw hefyd achos peth cynta ddudodd neb wrtha'i oedd, "Sumai diarth, mynd yn bell?"

Hogyn tacsis oedd o erbyn dallt ac mi aeth â fi ryw chydig o belltar ffordd.

"Tir Bach?" medda fo. "Dim ffiars o berig. Mae pawb isio byw. Sgin i'm ynni peiriant. Allan â chdi yn fanma a bora da."

"Sinach" medda finna wrtho fo a codi dau fys arno fo fel oedd o'n cychwyn mynd. Cychwyn cerddad wnes inna wedyn ar hyd lonydd concrid hir a finna ddim yn siwr i bwy gyfeiriad i fynd. Toedd hi'm yn oer felly ond fod yr haul mewn cwmwl a ryw hen law smwc yn y gwynt o hyd. Mi benderfynais lle fasa'r haul i fod tasa fo'n dangos ac mi gerddais tuag ato. Roedd y lôn bost yn codi o'r dre i fyny am y bryniau ochor draw, y dwyrain oeddwn i'n ei obeithio, a rhyw wal o greigiau tywyll yn codi tu ôl iddyn nhw cyn cael eu llyncu gan y cymylau. Concrid y lôn yn chwalu'n waeth bob milltir a'r pyllau'n lledu nes oedd y gwynab fel rhwyd am ffrwd garegog. Awran neu ddwy wedyn a finna fawr nes i'r lân dyma fi'n gweld ar ochor ffridd uwchlaw'r ffordd fwthyn bach fatha ty^ ha ond fod hwn hefo llond corn simdda'n mygu fel trên o fwg yn codi ohono fo. Mi es ato fo i holi oeddwn i ar goll neu beidio. Roedd 'na sbelan o waith cerddad ato fo i'w weld ond hira'n byd fyddwn i'n dringo pella'n byd fydda'r diawl lle'n mynd. O'n i'n chwys doman dail diferyd yn cyrraedd y buarth wedi gwastraffu'r rhan orau o'r diwrnod a hitha'n dechrau nosi'r ail noson. A dyma'na dri o gw^n defaid lloerig o rwla ac yn fy rhusio fi dan goethi a sgyrnygu dannadd. "Sa nôl y cnafon" medda finna "neu mi cewch hi gin i". Ond dal i chwyrnu o gwmpas fy nhraed ddaru nhw tan nes daeth llencyn hirfain llwm yr olwg o'r bwthyn, a hwnnw wedi ei lapio'n dynn mewn clogyn melyn, a rhyw fflachod sandala am ei draed, a hwnnw'n pledu'r cw^n hefo dyrneidia o gerrig o'i sach a gweiddi arna inna, "Croeso i'r Haf heb Haul!"

"Goelia'i di, washi" medda finna. "Yn y chwedl yna mae'r Tincar Saffrwm hefyd ia ddim?"

"Tyd i'r ty^." medda fo. "Tydi amynadd Asgwrn Ffriddoedd ddim yn ddi-ben-draw sti".

Es i ar ei ôl o i'r ty^ a hwnnw'n dy^ tywyll a myglyd a bob dim yn hen ffasiwn fel het ond am y sgrîn werdd yn fflachio'n gornal. Clamp o ddyn mawr ydi Asgwrn Ffriddoedd a mop o wallt cyrliog coch am ei ben a locsan fawr goch am ei wynab. Ges i fara llefrith poeth gynno fo ac wedyn datws trwy'u crwyn a menyn a'i claddu nhw fel ci hefyd.

"Mi gest ti'r negas ar y ffôn tôn felly." meddai Asgwrn Ffriddoedd. "Be gadwodd chdi?"

"O, ia, do" meddwn inna'n ffwndrus o glwyddog. "Ydach chi'n nabod y Tincar Saffrwm?"

"Be wnest ti, Gwern, i dynnu'r Cyrff heb Enaid yn dy ben?"

"Wnes i ddiawl o ddim iddyn nhw"

"Tyd rwan, mae dy hanas di'n fflachio smeitin ar Sgrîn y Gwifrau."

"Ylwch" medda finna wedi dychryn, "Siffrwd Helyg sy 'di cychwyn hyn. Mae hi 'di troi Anwes Bach y Galon yn f'erbyn i a fasa'n ddim gynni hi brepio rhyw glwyddau amdana'i wrth Fischermädchen hefyd. Ond ylwch, Wil Chwil ddaru falu ei mwclis hi a gneud iddi hi grio, ddim y fi!"

"A be ydi'r sôn yma amdanat ti a dy gastiau yn y Wlad Alltud? Goelia'i fod y Cyrff heb Enaid am dy waed a chditha wedi striwio'r rhwydwaith a hynny ar hap a damwain am dy fod ti'n beiriannydd dwy a dima! Mi gaet fwy o barch tasa ti wedi ei wneud o'n fwriadol myn uffar i"

"Yn fwriadol ddaru fi neud o, Asgwrn Ffriddoedd, ia wir, oeddwn i isio drysu'u cynlluniau nhw, nid damwain oedd hi!"

"Choelis i fawr"

"Mi gewch chi goelio be fynnoch chi. Dwi'n deud dim" medda finna'n bwdlyd.

"Dyna welliant." medda Asgwrn Ffriddoedd yn fawreddog. Rêl gw^r mawr ydio hefyd. "Felly meddwl ffoi am Tir Bach oeddach di, ia?"

"Os dach chi'n deud Asgwrn Ffriddoedd. Chi sy'n gwybod."

"Mi welis ddigon run fath â chdi cyn heddiw."

"Ydi'r Tir Bach yn bell?"

"Yn bell o lle, washi? 'Ydi Tir Bach yn bell?' wir. Wyt ti am ddeud wrtho fo, Pererin Byd?"

"Mae o'n nes na ddoe ac yn bellach na fory," meddai'r llencyn llwm.

"Wel fory dach chi'n cychwyn beth bynnag,"meddai Asgwrn Ffriddoedd.

"Ydi'r Tincar Saffwrm yn dwad, Syr?" meddwn inna'n ddiniwad.

"Nabod o wyt ti?"

"Mae o yn bod felly yndi? Mae pawb wedi clywad y chwedlau amdano fo'n hebrwng i Tir Bach y rhai sy'n ffoi o afael y Cyrff heb Enaid"

Chwarddodd Asgwrn Ffriddoedd pan ddwedais i hynna a dechrau curo'i law ar ei ben glin. "Ia, reit dda." medda fo'n ffrwtian chwerthin o hyd. "Wel mae o yma, reit siwr ichdi, yndi. Ac mae o wedi bod yn gwitsiad amdanat ti'r falwan deircoes."

"Ddrwg gin i am hynna."

"Bora fory felly, y Tincar Saffrwm, Pererin Byd a chditha i gychwyn i fyny am Tir Bach. Dyna fy ngorchymun i oddi uwch. Dyma ichdi deithlyfr trydan i gofnodi'r siwrna. Diawl o bwys gen i be wnewch chi wedyn."

"Diolch ichi, Syr" medda finna'n cymyd y teithlyfr a finna heb yn wybod be oedd o'n feddwl nag a oedd gen i le i ddiolch iddo fo neu beidio.

Gwlad fawr ydi'r Haf heb Haul, anfarth ddeudwn i. Mae nhw'n deud nad oes ganddi hi ddim ffiniau ond choelia i fawr. Rhaid i wlad gael ffiniau ne tydi hi ddim yn wlad, siwr. Asu welis i rioed fasiwn lefydd diffaith anghysball a welis i'n ystod y daith drwyddi. Bryniau a moelydd am a welat ti i'r gorwal a dim cymaint a llwyn eithin yn tyfu arnyn nhw. Dim waliau. Dim llwybrau. Gwlad fel tonnau'r môr heb ewyn yn torri. Tasa gin ti borfa mi fasa'n sleifar o le i fagu defaid ond dim ond ar ryw glytia brasach na'i gilydd fydda'r rheini'n hel i bori. Ond er bod yna ddim haul na phorfa toes yna ddim diffyg gwên ar wyneba'r bobol weli di yma a thraw. Dwn i ddim lle mae'n nhw'n byw achos welson ni ddim tai. Dwi'n ama ydyn nhw'n cael llawer o ymwelwyr neu fasa nhw byth mor glên. "Croeso i'r Haf heb Haul!" fydda'r waedd bob gafal a'r munud hwnnw rhyw blant carpiog yn dwad o nunalla ac yn hel o gwmpas ein traed yn gwenu arno ni ac yn chwerthin. Ddim fel Tincar Saffrwm dan ei guwch rownd bedlan yn gwgu fel bwbach ar bawb. Dyn blin ydi o, toes 'na'm dadl. Cofia, mi fuodd o'n glên hefo fi'n ystod y siwrna, chwara teg iddo fo. Fydda fo'n gadal imi godi fyny tu nôl iddo fo ar gefn ei ful am filltir neu ddwy weithiau nes inni gyrradd cyffinia'r Tiroedd Gwyllt. Mi fuodd raid i Pererin Byd gerddad bob cam, cradur.

"Well gin i gerddad" fydda hwnnw'n ddeud pan fyddwn i'n cael pas. "Cerddad llwybrau geirwon byd ydi nhyngad i i fod a tasa na'r un ffordd ar ôl ar wynab haul daear mi gerddwn i eto mewn cylch fel llgodan caetsh."

Doeddwn i'm yn ei nabod o'r adag honno felly oeddwn i'n coelio bob dim fydda fo'n ddeud ac yn meddwl ei fod o'n ddoeth ofnadwy. "Ond pam wyt ti isio cario llond sachad o hen gerrig yn dy sach di i bobman. Toes yna ormodadd ohonyn nhw i'w cael ym mhob man yma?"

"Gwranda washi" medda hwnnw'n trio sgwario'i sgwyddau gwdihw^, "mae'n brafiach gin rai gario baich ar i cefnau na baich yn i clonnau. Ac mae'r rhain yn gerrig sbeshial."

"Os ydi'r ddau ohonoch chi wedi stopio ffreuo" meddai'r Tincar Saffrwm, "mi gewch godi'r gwersyll ar yr esgair acw. Fydd hi'n nosi'n gynnar yn nghyffinia'r Tiroedd Gwyllt yma."

Dyna'r adag ces i wybod ein bod ni 'di cyrraedd y Tiroedd Gwyllt. Dwi'm yn deud oedd hi yn oer, argian oedd, a'r ias fel dwrn yn boreuau ac fel llafn yn torri'r niwl yn nos. Fasa'n ddim i dy llgadau di rewi ar gau ac mi fuodd jest imi fethu nabod Dei Dwyn Wya a hwnnw'n swagro ataf i yn ei got bob tywydd.

"Gwern achan", medda fo a winc imi fel y winc ges i ganddo fo ar Sgwâr Dre. "Wyt ti 'di cyrradd felly?"

"Dwyn Wya" medda finna, "O ble doist ti?"

"Cadw dy holi" medda fynta. "Calla dawo. Ddylis i fod y rhwyd wedi cau amdanach di yn dre'cw."

Mi ddeudis inna wrtho fo am yr helynt ges i a fynta'n chwerthin.

"Yli Gwern" medda fo, "Mi wyt ti'n gwybod ac mi dwinna'n gwbod nad oeddach di ddim yn gweithio hefo hogiau Isfyd Tir Bach felly cadw dy glwyddau. Damwain oedd hi a dyna ben. Cofia, mi wnest lanast go hegar ar eu sustemau nhw'n do, chdi a dy flerwch. Mi liciwn weld gwynab Fischermädchen rwan a chditha wedi denig o'i gafal hi. Diawl lwcus fuest ti erioed."

"Mi gei di gadw dy lwc, Dwyn Wya, diolch yn fawr iawn ichdi" meddwn inna'n methu rhannu'r jôc.

"Jest gweithia di ar dy stori washi."

"Pam mae'n nhw'n galw nhw'n Diroedd Gwyllt, Dwyn Wya?" medda finna i droi'r stori wedi deud gormod wrth y diawl busneslyd.

"Dwn i'm yn Duw" medda fynta. "Hwyrach fod nelo fo rhwbath â'r ffaith fod Gwylliaid y Gwifrau'n magu'r Llydnod Hynod yma."

"Ydi'r Llydnod Hynod yn berig?"

"O nacdyn sti! Dim ond dy larpio di'n fyw nae nhw i chdi. Mi sbydsan nhw chwech o rai gwell na chdi cyn brecwast washi. Jest watshia di beidio sbio i'w llgadau trydan nhw. Ond coda di ben dy fys yn eu herbyn nhw ac mi fydd gin ti Dalcan Creigia i atab iddo fo. Hwnnw 'di'r un peryg go iawn, fo 'di pennaeth Gwylliaid y Gwifrau."

Mi ath Dei Dwyn Wya i'w siwrna wedyn. Mynd lawr am yr Haf heb Haul oedd o, medda fo, hefo negas bwysig i Asgwrn Ffriddoedd. Medda fo 'nde. Ond o nabod Dei Dwyn Wya torri cyt oedd o'n dangos ei hun yn bwysig. Ond chwara teg, mi ddaru o roid benthyg ei lurig orffwys imi imi gael cyrraedd yn sâff, medda fo. Un dda oedd hi hefyd yn sgleinio'n loyw ac yn cau fel blwch amdana'i. Rois inna ful y Tincar Saffrwm iddo fynta achos deudodd o na fasa fo'n da i ddim byd inni yn y Tiroedd Gwyllt. Gormod o gerrig llithrig a ballu. Doedd y Tincar Saffrwm ddim yn hapus iawn pan ffeindiodd o be oeddwn i wedi'i wneud. Fy ngalw i'n bob enw a bygwth fy lluchio i dros ben dibyn ac isio trio 'ngholbio i hefo'i ffon ond ei fod o'n rhy fusgrall a dyma finna'n cynnig cario'r baball yn lle'r mul ac mi dawelodd o wedyn. Ond wrth gwrs un sâl am gerddad ydi Tincar Saffrwm ac mi fuodd raid inni aros lle'r oeddan ni am y tro. Ond bargan dda oedd hi 'ddyliwn i achos faswn i byth wedi medru cysgu'r nos yn y Tiroedd Gwyllt heb y llurig orffwys, a'r llydnod hynod yn udo ac yn gwehyru ac yn cadw reiat drwy'r nos o amgylch y gwersyll ac yn trio deifio'n paball ni hefo'u llgadau trydan ac yn corddi'r graig yn dalpiau hefo'u carnau nes oedd y nos yn goleuo mellt yn storm wyllt am ein pennau ni. Toedd gin Pererin Byd ddim llurug orffwys ac mi fydda hwnnw'n crynu ac yn rhynnu drwy'r oriau bach heb gysgu chwinc a fynta'n griddfan ac yn deud ei badar dan ei wynt. Ond mae'n siwr na rhan o'i benyd o oedd hynny i fod a'i fod o ddim isio llurug orffwys gael iddo fo gael diodda'n iawn. Un rhyfadd ydi Pererin Byd.

Wrth gwrs fydda'r Tincar Saffrwm yn mynd o'i go'n lan hefo'r llydnod hynod ac yn gweiddi ac yn sgrechian nerth esgyrn ei benglog arnyn nhw drwy'r nos. "Heglwch hi o'ma'r diawliaid uffar. Chewch chi'm byd yn fanma. Gleuwch hi!" Ac mi fydda fo'n estyn ei grafanc erlid ac yn eu bygwth nhw hefo hi heb sbio i'w llgadau trydan nhw a nhwtha'n cilio tu nôl i'r garn tan nes oedd y Tincar Saffrwm wedi cadw'i grafanc erlid ac wedi mynd nôl i orfadd i'r baball ynghanol y nos a bob man yn ddistaw bach ar yr esgair drachefn. Ond fesul tipyn bach wedyn mi fydda'r llydnod hynod yn llechu allan o lech i lwyn o amgylch y gwersyll a nhwtha'n crio a chnadu'n anaearol ac yn fflachio'u llgadau trydan ac yn corddi'r creigiau hefo'u carnau tan nes oedd y storm fellt yn llenwi'r nos a'r Tincar Saffrwm yn mynd yn ulw las o'i go'n lan ac yn tyngu ac yn rhegi fel cythral ac yn dawnsio ac yn bowndian fel dyn o'i go.

Fel hyn buodd hi am nosweithiau. Un noson ym mol y nos dyma'r Tincar Saffrwm yn clymu cortyn am ei grafanc erlid ac yn ei phledu hi at y llydnod hynod a'r grafanc yn bachu yn ystlys un ohonyn nhw a dyma'r Tincar Saffrwm yn tynnu a'r llwdwn hynod yn sgrechian a'r grafanc yn rhigo'r croen oddi ar y llwdwn o'i ysgwydd i'w bedran a dyna ichdi le fuodd yna wedyn a'r llydnod i gyd yn ubain ac yn rhuo ac yn crensian dannadd ac yn fflachio llgadau a'r un 'di brifo'n crio'n ddistaw bach ar lawr mewn pwll o waed a'r lleill yn sbydu'n ôl dros yr esgair tu nôl i'r garn a welwyd mohonyn nhw eto'r noson honno.

Y bora trannoeth pan sbiïs i allan dan ochor y baball pwy oedd yna'n gylch o amgylch y gwersyll ond Gwylliaid y Gwifrau yn un rhes ar gefn eu llydnod hynod a'u gwynebau nhw fel ffidil a'u breichiau ymhleth a'u llgadau nhw'n syllu'n fud ar yr un 'di brifo'n dal i orfadd yn ei waed yn eu canol nhw a'i dafod o'n llyfu'r gwlith a'i llgadau bach heb drydan o fath yn byd ynddyn nhw'n rhowlio fel marblis yn ei ben o. Ysgwyd y Tincar Saffrwm ddaru fi i'w ddeffro fo, ond toedd hynny'n tycio dim achos oedd o 'di blino cyn gymint ar ôl cael ei gadw ar ddihun bob nos gan y Llydnod Hynod.

"Tincar Saffrwm! Tincar Saffrwm! Mae'r Gwylliaid yma!" meddwn i a rhoi pinsiad hegar iddo fo ar ei drwyn piws.

"Gad lonydd imi'r sinach bach" meddai'r Tincar. Y munud nesa dyma fo'n agor un llygad yn gron. "Be ddeudist ti?"

"Gwylliaid y Gwifrau yma isio chi" meddwn inna.

"O nefi be nawn ni" meddai Pererin Byd.

"Byddwch ddistaw y ddau ohonoch" meddai'r Tincar Saffrwm. "Mi â'i atyn nhw'n hun 'ta'r cachgwn diffath. Talcan Creigia a finna fel gwac a mew siwr Dduw, byta allan o fy llaw i, yndi'n tad, duwcs, tydi o ddim mor afresymol a mae rhai'n honi wyddoch, o nacdi." Un dewr ydi'r Tincar Saffrwm druan.

Ac ar hynny dyma'r Tincar Saffrwm yn lapio'i glogyn amdano ac yn camu allan i fuarth y gwersyll. Dwi'n deud gwersyll ond toedd o fawr mwy na phaball a lle tân ar le gwasdad dan gronglwyd y mynydd.

Gwatsiad oeddwn i dan ochor y baball a Pererin Byd yn gwatsiad hefo fi a ninna'n crynu a'r baball yn crynu hefo ni a ninna'n gweld y Tincar Saffrwm bach yn sefyll gerbron Gwylliad y Gwifrau a'r gwylliaid i gyd yn cau i mewn amdano fo a rhai'n neidio lawr o'r llydnod hynod ac yn cydiad ynddo fo ac yn ei ysgwyd o'n fygythiol ond dyma Talcan Creigia'n codi'i law iddyn nhw ei ollwng o.

"Tincar Saffrwm!" meddai Talcan Creigia, "Briwo fy llwdwn wnest trwy drais du a'i werth a fynnaf. O daeog blin mi gei dalu gwerth fy sarhad! Rhwymwch o!"

A rhwymo'r hen Tincar Saffrwm ddaru nhw hefyd a'i luchio fo ar ei fol ar gefn un o'r llydnod hynod a bachu'i freichiau wrth ei draed o'n gengal dan fol y llwdwn fel na fedra fo ddim hyd yn oed godi llaw arnon ni a nhwtha'n mynd â fo.

A dyma Talcan Creigia'n stopio'i lwdwn ac yn troi atom ni'n cuddiad dan y baball, "A chitha o'ch dau'n llercian fanna, mae yma darw llwdwn i mi a'i ben ar lawr a'i gig wedi ei ysu trwy drais du a'r iawn am hyn yw ei feddyginiaethu gennych oni bo iach drachefn a chyd ag y byddoch wrthi y Tincar Saffrwm gaiff gyflawni gorchwylion fy nharw llwdwn yn Ninas Durlas o fore gwyn tan nos ac o nos ddu hyd wawr. A phan fo iach fy nharw llwdwn y Tincar Saffrwm a gaiff ei draed yn rhydd ac nid cynt na hynny!" Ac ar hynny dyma'r fintai'n carlamu oddi wrthym a'u llumanau hirion yn sgleinio o'u hôl a'u gwalltiau llaesion yn nofio ar y gwynt a chawson ni mo'n styrbio gan y llydnod hynod run noson oddi ar hynny byth wedyn.

"Bwwwww" meddai'r un 'di brifo ac aethon ni allan i weld sut fedsan ni drio'i fendio fo. Oedd ei ystlys o'n gig noeth ac ar waetha'r oerfel roedd na gynthron wedi dechrau magu yn ei glwyfau. Ddaru ni olchi'r briw hefo dw^r oer a halan a'r llwdwn yn chwythu ac yn glafoeri ond yn rhy wan i strancio. A dyma Pererin Byd yn estyn o'i sach rai o'i gerrig sbeshial chadal fynta ac yn eu gosod nhw ar hyd ystlys y llwdwn i guddio'r briw. Wedyn ddaru ni gynna tân i gadw'r cradur yn gynnas a berwi dw^r inni gael gneud uwd yn fwyd llwy i'w borthi o. Cysgu drwy'r nos heb riddfan na dim ddaru'n llwdwn ni wedyn a'r bora trannoeth mi fedrodd godi'i ben oddi ar y mwsog oeddan ni wedi'i bacio'n glustog o dan ei ben iddo fo, a'i llgadau bach o wedi stopio rhowlio fel marblis yn ei ben.

"Gwern Feddyg ddyla nhw d'alw di ddim Gwern Esgus" meddai Pererin Byd a finna'n deud wrtho fo ella bod yna ryw dda yn ei gerrig 'sbeshial' o wedi'r cwbwl.

Dair Wythnos fuon ni wrthi'n mendio'r llwdwn a phan fuodd o farw oeddan ni'n sal isio crio achos oeddan ni wedi dwad yn benna ffrindiau hefo'r cradur a fynta wedi dwad i lyfu'n gwynebau ni ac i chwythu gwynt cynnas i'n ffroenau ni.

"Sut claddwn ni o a'r ddaear ma fel haearn Sbaen?" Tydi Pererin Byd yn ddigon a gwylltio neb?

"Rho weddill dy "gerrig sbeshial" am ei ben o i hynny mae'n nhw werth i ni rwan" meddwn inna'n flin yn gweld bai arno fo a'i hen gerrig am bob dim. Cerrig o'r mynydd ddaru ni hel yn diwadd achos oedd Pererin Byd yn cau rhannu chwanag o'i gerrig sbeshial gwirion o.

Gadal y baball lle'r oedd hi wnaethon ni a'i nelu hi am y bwlch uwchben lle bydda'r Tincar Saffrwm yn pwyntio pan fyddan ni'n holi lle'r oedd adwy Tir Bach. Cerddad a cherddad a cherddad fuodd pia hi wedyn a'r cydynau o gwmwl yn troi fel mwg oer o'n cwmpas ni ac mi fuodd raid i Pererin Byd ymostwng i rannu fy llurug orffwys yn nos neu mi fasa wedi fferu a ninna heb baball a'r ddau ohonom jest a diffygio a'r bwyd wedi mynd yn brin a'r dydd yn crebachu'n llai bob diwrnod a ias y mynydd yn cau'n dynnach amdanom ni bob nos. Mae'n siwr ein bod ni wedi mynd o'r Tiroedd Gwyllt erbyn hyn ac wedi cyrraedd canol y Gaea Mawr achos doedd dim byd ond niwl yn chwyrlio oddi tanom ni ac amball greigan fel ynys yn codi drwyddo fo. Cerrig mân a rhew oedd y llwybyrau i gyd erbyn hyn a ninna ddim yn siwr iawn p'run oedd y llwybyr iawn. Does na ddim lliw yn y Gaea Mawr, dim coed, dim adar. Stwmp o ddydd a chlogyn o nos o ganol pnawn tan ganol y bora. Y diwrnod ola dyma Pererin Byd yn rhoid ei sach ar lawr ac yn ista'n dorch ar garrag.

"Mae nglustiau i'n gwaedu a does gen i ddim teimlad ym modia fy nhraed" medda fo. "Fedra i fynd dim pellach".

"Wel ddaw'r adwy ddim ato ni" meddwn inna'n gweld bai arno fo.

"Y fi 'di'r bai am hyn" medda fynta.

"Ia, achos chdi sy fod fatha blydi gafr yn nabod y lle ma'r llipryn dienaid ichdi" medda finna.

Ar hynny dyma na gawod o genllysg yn codi fel gwenyn blin dros ben y clogwyn oddi tano ni ac yn ein pledu ni a ninna'n gwingo. Ddaru ni fedru cropian i gilfach yn y graig i lochesu ond doedd y llurig orffwys yn da i ddim mewn lle felly. Doedd cerrig Pererin Byd ddim i'w gweld yn helpu llawar chwaith a dyma finna'n gafael yn ei sach o ac yn ei phlymio hi dros ben y dibyn achos oeddwn i wedi cael llond bol ar ei lol benchwiban o a fynta wedi costio inni'n bywydau.

"Fasa'n rheitiach sa ti heb neud hynna" medda Pererin Byd a'i ben o'n hongian fel pen chwadan Siop Heliwrs ond toedd gen i ddim mynadd gwrando.

"Cer i grafu." meddwn inna a'm llgadau'n cau a'm meddwl i'n troi fel cudyll coch yn bell bell uwchben ceunant tyfn tyfn.

Ceunant coediog, heulog braf oedd o hefyd a finna'n plymio ac yn plymio nes oedd fy stumog i'n gneud tin dros ben y tu mewn imi a'r ddaear yn codi fel pelan i'm cwfwr i a finna'n trio codi 'mhen i'm stopio fy hun cyn hitio'r ddaear. Ond landio fel pluan ddaru mi'n diwadd, ym mherllan Garrag Elin a'r blagur yn berwi yn y coed falau a'r rhedyn glas yn tonni'n braf a'r pryfaid tes drostyn nhw'n tasgu'n yr haul ac ogla'r mwsog yn oer o Afon Gasag yn codi hiraeth am hogyn yn dal silidons hefo pot jam stalwm ac mi gerddis i tua Garrag Elin a chditha'n dwad i drws ac yn gwenu arna'i heb ddeud dim byd a finna'n gwbod wedyn na breuddwydio oeddwn i. "Ma hi'n oer drybeilig yn y Gaea Mawr Anwes Bach" meddwn i. "Fasa'n well gin i fod yma hefo chdi". "Dwinna'n dy garu ditha 'ngwas i" medda chditha, "a tydwi ddim yn coelio straeon Siffrwd Helyg amdanach di." finna'n clywad ogla braf dy bersawr jasmyn di'n tonni drosta'i ac yn gwatsiad yr haul yn chwalu ar dy ddannadd. "Biti na fedsa'r freuddwyd yma bara am byth" meddwn inna. "Pharith dim byd am byth Gwern bach" medda chditha'n glên. "Fyddi di'n glên hefo fi am byth Anwes" meddwn i. "Mae nhw'n chwilio amdanat ti" medda chditha wedyn yn troi wrth glywed sw^n y babi'n crio'n dwad o'r ty^ a'r cysgodion eisoes yn codi'n ara deg fel rhosod hyd y muriau gwyngalch a sw^n rhen afon yn dechrau ymbellhau a llechi mawr y llwybyr yn dechrau suddo dan fy nhraed a chdithau'n codi llaw arna'i'n ara deg ac yn gwenu a finna'n methu symud bawd na throed na chodi llaw na deud dim byd.

Ar gefn mulod y daru'r Corachod Duon ein cludo ni i'r Tir Bach wedi iddyn nhw ein rhwbio ni drostan hefo rhyw ddail fel dail tafol i'n dadebru ni a'r rheini'n llosgi'r croen fel dalon poethion. Clwyddau oedd stori Dei Dwyn Wya bod mulod yn methu tramwyo'r llwybrau uchal. "Y ni ydi meistri'r Gaea Mawr" fyddai tiwn gron y Corachod Duon. "Mi gawn bris go lew am daclau fatha chi gin Llwch Dan Draed." Clymu'n traed ni am folia'r mulod a'n breichiau ni am eu gyddfau nhw ddaru nhw, i nadu inni gwympo i'r dibyn medda nhw, a dal i fynd drwy'r dydd ac wedyn drwy'r nos a ffaglau tân yn goleuo'r nos inni. Toes gin i ddim co faint o ddiwrnodiau fuon ni wrthi ar y siwrna i'r Tir Bach.

Un ben bora mi wyddwn yn bod ni'n agos achos mi welwn i ryw adar duon tebyg i gigfrain yn cylchu uwchben ac yn crawcian yn ddolefus. Toeddan ni ddim wedi gweld adar o fath yn byd ers inni adal yr Haf heb Haul ac mi wnaeth imi feddwl ein bod ni'n agos i'r Tir Bach. Oeddwn i'n iawn hefyd. Roedd y mulod yn bustachu mynd dros y creigiau ac er y mod i a mhen yn rhawn y mul mi fedrais weld adwy'n agor ym mur y garn a ninna'n clwad ogla rhedyn yn llosgi drwy'r awyr dena. Mynd wedyn linc di lonc drwy gwm hir a'r llwybyr yn wastad am y tro cynta ers talwm. Dwi'n cofio ei bod hi'n dechrau cnesu chydig hyd yn oed yng ngheg y bwlch, a cnesu fesul tipyn wnaeth hi wedyn. Mi roedd na ryw redyn rhyfadd fel gwymon yn dw^r yn codi allan rhwng y creigia, a hwnnw'n wyrdd ac yn felyn yr un pryd. Uwchlaw, ar y bronnydd gwelwn amaethwyr wrthi hefo'u herydr y tu ôl i geffylau gwêdd yn troi cwysi mawnog duon ar y ffriddoedd ac yn aros i sychu'r chwys oddi ar eu talceni wrth ein gweld ni'n mynd heibio. Roedd y newid gwres yn drech na fi ac mae'n rhaid fy mod i wedi llewygu eto achos welis i ddim ar ôl hynna nes imi ddeffro mewn lle tywyll a gola'r haul yn chwara rhwng cerrig sychion y waliau. Fedrwn i symud bawd na throed a finna di cyffio drosta'i. Roedd Pererin Byd yn chwyrnu'n braf wrth f'ochor i ar y llawr pridd. Lwyddis i i rowlio tuag ato fo ac mi fedris i chwythu'n galad i'w glust o i'w ddeffro.

"Na...na..." medda fo'n dal i gysgu, "mi fedra'i egluro am y cerrig. Rhowch gyfla imi..."

"Taw a dy glebran a dadebra!" medda finna. "Deutha'i lle ydan ni."

"Y chdi sy'n na?" medda fo. "Ddylis i dy fod ti 'di mynd dros ben dibyn...O, nacia, rwan dwi'n cofio... Chdi luchiodd fy ngherrig i!"

"Taw am dy hen gerrig a deutha fi lle ydan ni!"

"Faint fues i'n cysgu?" Roedd na ryw brydar yn ei lais o a'i wefusau fo'n crynu. Oedd gin i biti drosto fo.

"Ers pythefnos" meddwn inna'n greulon i'w bryfocio a finna ddim yn gwybod. "A mi rwyt ti wedi bod yn malu cachu yn dy gwsg yr holl ffordd hefyd!"

"O na! Be ddeudis i?"

"Gormod o lawar, washi. Ydio'n wir am Tincar Saffrwm?"

"Dwn i ddim am be ti'n sôn." medda fo'n breplyd. "Lle ydan ni?"

"Dyna dwi'n ofyn ichdi, y llwdwn!"

"Lle? Lle?"

"Yli Pererin Byd" medda finna'n dechra colli mynadd. "Mi dwi isio gwbod lle'r ydan ni a dim ond y chdi sy'n gwybod achos dim ond y chdi fuodd yma o'r blaen os na yn fanma ydan ni. Yn y Tir Bach ydan ni'n de? Atab nei di!"

Ar hynny dyma'r drws yn gwichian agor a chysgod dyn yn twllu'r bwlch. Gweld ein bod ni wedi deffro ddaru o, achos dyma fo'n rhoi clep i'r drws a ninna'n clywad sw^n ei draed o'n tincial fel piano dros y llechi rhyddion.

Toc agorwyd y drws drachefn a chwech pen yn erbyn y golau'n sbio i'r gell a ninna'n methu gweld eu gwynebau nhw.

"Allan" meddai un.

"Fedra'i ddim symud" meddai Pererin Byd dlawd a dyma 'na bicall o rywla a'i wanio fo'n ei din. Mi gododd ar ei draed reit handi wedyn, a finna ar ei ôl o.

"Ffordd hyn" meddai'r dyn.

Roedd y golau llachar tu allan yn sgleinio fel miloedd o sylltau i'n llgadau ni ac yn tasgu oddi ar ddail y coed ac yn sboncio o'r ffrydiau a'r pyllau. A phan fedrwn i weld yn iawn eto dyma fi'n chwerthin am ben Pererin Byd a fynta a'i wynab o'n ddu fel coliar a hwnnw'n chwerthin am fy mhen inna ac yn deud 'mod inna run fath. Ddaru ni ofyn gaethan ni molchi.

"Na chewch" meddai'r gwarchodwr.

"Mi gewch ddw^r o'n ffynnon i a chroeso" meddai morwyn bach ddel ddaeth o rwla a sefyll yn y llwybyr.

"Brysiwch 'ta" meddai'r gwarchodwr yn biwis.

A molchi ddaru ni hefyd a'r forwyn bach yn estyn dw^r ffynnon inni o'i phisar a hwnnw'n ddw^r oer oer ar ein gwynebau ni a'r haul yn gynnas ar ein cefnau ni a ninna'n teimlo'n well wedyn.

"Dew, clên ydyn nhw ffordd hyn" meddai Pererin Byd ar ôl inni gychwyn eto.

Roedd na bob math o adar yn fflio'n rhydd hyd y lle, a rheini'n rhai na welis i rioed mo'u tebyg nhw ar run rhaglan natur yn Llawr Gwlad acw, a nhwtha'n galw ac yn chwibiannu ar ei gilydd fel ryffarîs ac yn heidio i'r llwyni o'n cylch ni i gael sbio'n iawn arnon ni a chael gweld lle oeddan ni'n mynd. Roedd cerrig y llwybyr wedi treulio'n llyfn a'r rheini'n llaith ac yn llifo fel arian byw o'n blaena ni rhwng dwy wal uchal ac i lawr am bentra o dai cerrig llwydion toea llechi a'r mwg fel rhubanau'n codi o'r cyrn simdda. Cerrig sets oedd gwynab y strydoedd a'r rheini'n llyfn ac yn loyw ac yn esmwyth braf dan draed. Un ty^ oedd'na'n fwy na'r lleill a banar Tir Bach yn dalog o bolyn ar ei ben o ac at hwnnw oeddan ni i'w weld yn cyfeirio'n camra. Neuadd oedd hi erbyn dallt, a dim tyllau'n y waliau tu mewn i hon ond waliau wedi eu plastro a'u lliwio hefo murluniau o ryw gwffio a brwydro a'r Cyrff heb Enaid yn cael tres gan filwyr Tir Bach a Gwylliaid y Gwifrau a'u llydnod hynod yn ei gleuo hi hefyd o flaen byddinoedd Tir Bach a'r rheini'n codi'r fanar seran wen ar gefndir gwyn Tir Bach uwchben maes y gâd a nhwytha'n siwr o fod yn falch o gael curo'r gelyn yn lle cael eu lladd. Fues i'n hir yn studio'r fanar Tir Bach yna'n trio canfod y seran wen ond yn fy myw allwn i mo'i gweld hi.

"Llwch Dan Draed. Tywysog Tir Bach." meddai dyn bach blin ar yr Orsadd. "Dwisio atebion a dwisio'r gwir. Ydach chi'n dallt o'ch dau?"

"Bedi'r cwestiwn, Syr?" meddai Pererin Byd ac mi gafodd waniad picall gan un o'r milwyr am ei draffarth.

"Mi fyddwn yn falch o gydweithredu ym mhob ffordd gallwn i, Llwch Dan Draed Syr" meddwn inna. Estynnodd Llwch Dan Draed rolyn o femrwn ato fo a'i agor.

"Lle mae'r Tincar Saffrwm?" oedd ei gwestiwn cynta fo.

"Hefo'r Gwylliaid, Syr" meddai Pererin Byd.

"O'i wirfodd ynta o'i anfodd?"

"Ddaru nhw ddim cynnig dewis iddo fo, syr, os na dyna dachi'n feddwl" meddwn i. "Ond dyna fo, fo laddodd y llwdwn ac..."

"Yli di yma!" meddai Llwch Dan Draed yn dechra gwylltio, "Waeth gin i bwy laddodd y llwdwn, mae'r Tincar Saffrwm i fod hefo chi'n mynd i'r Isfyd! Fedra'i mo'ch hanfon chi hebddo fo!"

"Dio'm yn edrach yn debyg byddwn ni'n mynd felly" meddwn i.

Mi wylltiodd yn gacwn wedyn a dechrau gweiddi, "Wyt ti'n lwcus ar y naw fod enw'r Tincar Saffrwm ar yr un papur a chditha neu mi fasa'n blesar o'r mwya gen i gael Llaw Lyfwr Gawr i dy dynnu di'n bedwar aelod a phen hefo'i ddeg pen bys!"

"Sori, Syr" meddwn i'n treio tynnu llaw dros ei ben o. "Wrth gwrs y byddwn ni'n mynd i'r Isfyd... Pa bryd fydd Tincar Saffrwm yn cyrraedd?"

"Ffwl wyt ti! Penbwl! Pen dafad! A'r Pererin Byd hurt yma hefyd! Chi gollodd y Tincar Saffrwm a chi sy'n mynd i gael hyd iddo fo. Does dim byd mwy i'w drafod! Ac mae meddwl am be ddigwiddith ichi tasa chi mor hy â methu yn gneud hyd yn oed i fy hen waed chwerw i lifo'n oer yn fy ngwythiennau. Ewch â nhw o ngolwg i."

"Dwi meddwl ei fod o isio inni achub y Tincar Saffrwm" meddwn i wrth Pererin Byd a ninna rwan mewn cwt o safon yn ochor y neuadd.

"Dyna mae o isio?" meddai hwnnw'n dwp i gyd. "Wyt ti'n meddwl y gallwn i?"

"Nacdw" meddwn inna'n swta a finna'n deud gwir wrtho fo am unwaith.

"Be os gwrthodan ni?" ganddo fo wedyn.

"Paid hyd yn oed a styriad y peth. Mae gynnon ni dridia i baratoi".

Dew, fuodd hi'n iawn arnon ni wedyn tra buo ni'n Pentra Newydd. Dyna oedd enw'r lle erbyn dallt. Roedd 'na bentrefi erill yn y Cwmwd Coch ond hwn oedd yr un gora, medda pawb oedd yn byw yna. Erbyn dallt roedd na dri o gymydau erill yn y Cantra Canol a hwnnw'n un o bum cantra'r Tir Bach. Aros yn y Pentra Newydd naethon ni, neu mi fasan wedi mynd ar goll reit siwr.

Lle difyr oedd o hefyd blaw bod y cyflenwad trydan wedi hen gael ei dorri gan Wylliaid y Gwifrau a'i ddwyn ganddyn nhw i'w werthu i Wlad Alltud. Am bod yna ddim trydan toedd Sgrîns y Gwifrau'n da i ddim chwaith a negeswyr hen ffasiwn yn cario'r newyddion, fel y postmyn stalwm. Fyddan nhw'n mynd o'r Tir Bach i'r Haf heb Haul mewn llai nag wythnos yn ôl y sôn, ddim fatha ni'n gwersylla'n y Tiroedd Gwyllt ac yn mynd ar goll yn y Gaea Mawr.

Mi gawson ni rwydd hynt i fynd i'r fan fynnon ni a dim ond deud ein bod ni'n gweithredu ar ran Llwch Dan Draed fydda raid inni ac mi fydda pob drws yn agor inni a phawb am y gora i gynnig pethau inni.

Oedd Pererin Byd wedi gwirioni ac mi aeth i ddewis bob math o geriach o'r storfa, ac i chwilio am gerrig lliwgar o'r ffrydiau. Gadal llonydd iddo fo wnes inna a mynd am dro i dop pentra.

Oeddwn i wrth fy modd yn sbio ar yr adar yn sbio arna finna, ac yn chwibianu arnyn nhw a nhwtha'n sgrechian yn flin arna finna am eu gwatwar nhw.

"Paid a dychryn Adar y Fflamau" meddai'r forwyn bach wedi dwad o nunlla a'i phisar dw^r ffynnon ar ei phen hi.

"Argol" meddwn inna, "Dach chi'n sgafndroed iawn goelia i".

"Un o Llawr Gwlad wyt ti'n de?" medda hi. "Gwern wyt ti'n de?"

"Ia wir" meddwn inna. "Sut gwyddost ti?"

"Wenol Helyg Forwyn Ddw^r ydw i. Faint wyt ti'n aros yn Tir Bach?"

"Tridia. Dan ni'n mynd i achub y Tincar Saffrwm" meddwn i'n larts i gyd. "Deud i mi," meddwn i wedyn, "Siwr gin i fod gin ti deulu'n dre'cw toes?"

"Llawr Gwlad? Oes Tad, cnithar. Siffrwd Helyg. Ti'n nhabod hi? Symud i'r Tir Bach ar ôl i'r Cyrff heb Enaid fynd â 'nhad a 'mrawd 'ddaru ni pan oeddwn i'n fach. Anamal bydda'i clwad gin teulu Dre rwan. Fydda'i'n dal i sgwennu weithiau ond mae chwith inni ar ôl Post y Gwifrau. Tydi'r postmyn newydd 'ma'n ara deg chadal yr hen drefn."

"Dwi'n cofio chdi'n goro mynd, achan. Chwech, saith oed oeddat ti'r adag honno ia ddim? Toeddwn inna fawr hyn yn duwcs am wn i. "

"Mae'n hwyr glas imi fynd â'r dw^r yma i Llwch Dan Draed" meddai hitha wedyn a gwenu fel haul y bora. "Ella wela'i di hyd lle'ma."

Eisteddis inna ym môn y clawdd wrth y ffynnon oer yn gwrando'r dw^r yn clecio i'r pwll ac yn gwylio Adar y Fflamau'n lluchio'u cylchau uwch fy mhen a'r rheini'n chwibiannu ac yn chwincio'u llgadau arna'i ac yn neidio o frigyn i frigyn ym mrigau'r coed.

Gorfadd ar ei wely'n ddiog oedd Pererin Byd pan gyrhaeddis i. Wedi blino medda fo wedi bod yn dewis arfau at y siwrna i'r Tiroedd Gwyllt.

"Am dro i dop Pentra fues i'n gwylio adar y fflamau." meddwn inna. "Tyd, awn ni i chwilio am swpar".

Aethon ni i dy^ Bol Fflamia Cogydd i gael bwyd ac ordro dwy botelad o wirod llus a chig rhost a thatws rhost a thorth a rhoid y cwbwl i lawr yn enw Llwch Dan Draed.

"Mi fydd rhaid i chditha ddwad i chwilio am arfau hefo fi fory" meddai Pererin Byd a ninna'n byta. "Ac mae'na waith dewis arnyn nhw sti."

Ond nid i ddewis arfau hefo Pererin Byd yr es i drannoeth. Am dro i dop Pentra'r es i imi gael gweld Adar y Fflamau'n mynd drwy'u pethau ac yn gneud eu campau.

"Haia Gwern" meddai Wenol Helyg dros ei hysgwydd a hitha'n plygu dros bwll y ffynnon i godi dw^r i'w phisar. Fydda Wenol Helyg byth yn gwisgo sgidiau a hitha rwan wedi codi'i sgert am ei chanol a'i choesau noeth hi'n sgleinio'n wlyb yn yr haul.

"Ma hi'n braf heddiw, Wenol Helyg" meddwn inna. "Mae'r adar'ma'n ddigon o'r sioe tydyn. Gymeri di joch o'r gwirod llus yma sgin i?" A dyma fi'n estyn y botal oedd gen i ers noson cynt ac yn ei chynnig hi iddi.

Mi ddoth i ista wrth f'ochor i wedyn a dyna lle buon ni'n yfad gwirod llus ac yn sgwrsio am Llawr Gwlad a Tir Bach a bob dim dan haul. A dyma fi'n rhoi fy mraech am ei chanol hi ac yn ei chlwad hi'n feddal ac yn gynnas drwy'i chrys. Mi roth hitha'i phen i orfadd ar 'yn ysgwydd i fel tasa hi 'di blino'n ofnadwy.

"Wyt ti'n ddel ofnadwy Wenol Helyg bach" meddwn i yn ei chlust hi a finna'n plygu drosodd i'w chusanu. Roedd ei gwefusau hi'n feddal ac yn gynnas a'i hogla blodau hi'n llenwi mhen i a'r haul ar fy ngwegil i'n braf a'r glaswellt oddi tanon ni'n esmwyth a finna'n cau fy llgadau ac yn ymgolli yn ei gwres hi ond fy meddwl i'n agor ynot ti ac a ninna'n caru oeddwn inna'n clwad chwyrlio'r pryfaid tes ac yn gweld o flaen fy llgadau y glaswellt emrallt yn tagu llwybyr Garrag Elin a'r gwenoliaid yn gwibio uwch fy mhen a'r mwsog yn sych ar gerrig rafon a'r dw^r yn troi'n ara deg fel gloyfion yn troi yn nhwll sinc ac yn clwad gwres yr haul yn dwad o gerrig waliau'r berllan a gwas y neidar yn mynd igam ogam a'i 'denydd o'n chwyrlio fel hofrenydd. Gosod cynfasau ar lein yn 'rar oeddach di a'r hogyn yn chwara hefo'r pegiau dillad wrth dy draed. Dyma fo'n pwyntio ata fi ac yn gneud sw^n llyncu yn ei wddw fo a chditha'n troi i sbio arna i'n dwad i fyny'r llwybyr.

"Ddyla bod chdi heb ddwad" medda chdi. "Mi fyddan nhw'n gwbod dy fod ti wedi bod. Calonnog! Poera fo allan y munud yma!"

"Dwi'n gweld dy golli di, Anwes Bach..."

"Fedri di ddim gweld colli rhywbath fuodd gin ti rioed mono fo."

"Roi di imi beth o dy galon i fynd hefo fi? Mi fasa'n gysgod imi rhag y drycin lle dwi'n goro bod. Ydio fawr o beth i gyd i ofyn ichdi..."

"Mi caet ti hi gin i'n gyfa Gwern ond y mod i'n gwybod y basat ti'n ei hafradu hi. Ac ond am y twll fydd hynny'n 'adal y tu mewn imi a chditha'n bell oddi wrthan ni. A'r hogyn bach 'ma sy pia hi rwan gymaint a finna, Gwern. Wyt ti'n gwybod hynna ac mae'n ddrwg calon gin i na fedra'i mo rhoid hi ichdi eto."

Finna'n clwad y byd yn dechra oeri ac yn codi 'mhen ac yn clwad pistyll y ffynnon yn taro'n galad i'r pwll ac yn gweld cwmwl bach yn llyncu'r haul a Wenol Helyg yn agor ei llgadau ac yn codi ei phen i sbio. Roedd yr awal yn dechra gafal ac Adar y Fflamau wedi hen ddiflanu o'r coed a'r gwlith nos yn dew ac yn fygythiol ar y glaswellt.

"Damia'r cwmwl yna" meddai hi'n closio ataf fi.

"Wnei di ddim deud wrth neb 'mod i wedi bod yma hefo chdi'n meddwi a ballu na nei..." meddwn i a rhyw grafu yn fy llais.

"Nai ddim siwr" meddai hitha'n sbio'n synn arna'i.

"Gwranda, Wenol Helyg, cofn ichdi feddwl dim byd, dwad yma wnes i i gadw cwmpeini ichdi achos oeddwn i'n meddwl dy fod ti'n unig yma heb neb ar dy gyfyl di'n codi'r dw^r drwy'r dydd ar dy ben dy hun. Y ddiod oedd wedi mynd i'm mhen i, dyna be oedd sti... Wnei di ddim deud wrth neb..."

Cwbwl wnaeth Wenol Helyg oedd codi'n ffrom, sythu'i dillad, cipio'i phisar dw^r a martsio oddi wrtha'i a'i thraed noeth hi'n clepio fel lledod ar y llechi llyfn.

Mynd yn f'ôl i'r llety wnes i hefo 'mhen yn fy mhlu ac ista wrth bwrdd hefo fy nhalcan ar fy mreichiau am yn hir tan nes daeth Pererin Byd i mewn a golwg poenus ar ei wynab o.

"Pwy sy 'di dwyn dy bwdin di eto?" meddwn i'n flin yn codi 'mhen.

"Wel wyt ti byth wedi dewis dy arfau ar gyfar fory" medda fo. "Brysia, well ichdi ddwad rwan".

Ac mi es inna hefo fo imi gael troi fy meddwl at rwbath arall yn lle meddwl be fasach di'n feddwl ohona'i rwan tasach di'n gwybod amdan fy hanas i.

Dim ond arfau hen ffasiwn oedd ganddyn nhw i'w gynnig, meddai Pererin Byd a hwnnw rwan yn gwybod bob dim amdanyn nhw wedi treulio dau ddiwrnod yn eu didol; y rhai newydd yn da i ddim achos oedd yna ddim digon o ynni i wethio'r rheini, dyna pam. Argian, welist ti rioed ffasiwn beriannau oedd gynnyn nhw, taflegrau llaw a'r rheini'n dal i sgleinio, bwledi trydan gwyrdro yn eu pacedi gwlan cotwm gwyn, pelydrau gwywo, bob uffar o bob dim. A Pererin Byd yn hefru , "Asu, hwn sy'n un da, Gwern, sbia, ac yli hwn sbia, argol gwych o beiriant tasa'r diawl yn gweithio." Welis i lurugau gorffwys yno hefyd, yn galad ac yn dryloyw fel un Dei Dwyn Wya, rhai o bob maint i ffitio fel blwch, a chleddfau trichoes a phicelli a bwâu croes wedi dwad o'r amgueddfa. Yn yr hualdu oeddan ni'n eu dewis nhw a dyna ichdi le ofnadwy ydi hwnnw. Chwech o gorachod duon, llai hyd yn oed na Llwch Dan Draed, wedi dwad o Ogofâu'r Gaea Mawr yn geidwaid carchar ar y lle a dau garcharor, dau o'r Cyrff heb Enaid, yn gadwynog ac yn gaeth ganddyn nhw mewn cell. Mi fydda pob un o'r corachod yn goro rhoid bonclust i bob un o'r Cyrff heb Enaid chwech o weithiau bob diwrnod a theirgwaith bob nos felly doedd ryfadd yn byd fod golwg curiedig ar y ddau. Aethon ni atyn nhw am sgwrs rhwng dwy swadan.

Rhai clên oedd y Cyrff heb Enaid hefyd. Rhain sy'n goro cwffio dros Wlad Alltud, felly oedd Tincar Saffrwm wedi egluro inni, ond ddim rhai o'r Wlad Alltud ydyn nhw'n amal ond rhai sydd wedi cael eu meddiannu a'u cyflyru gan Rawsman a'i Gynghorwyr a'u heneidiau nhw wedi eu tynnu oddi arnyn nhw ac os na chwffian nhw chân nhw monyn nhw yn eu hola. A dwi'n siwr na Corff heb Enaid faswn i wedi goro bod tasa Fischermädchen wedi fy nal i ac wedi fy nhrosglwyddo i Gynghorwyr Rawsman. A'r unig driniaeth i drio adfar eu heneidiau iddyn nhw yn Tir Bach ydi eu colbio nhw, achos heb drydan tydi'r gwifrau pennau'n tycio dim, ac mi roedd y colbio i'w weld yn weddol effeithiol hefyd. Gwirfoddolwyr o Ddinas Zigenner yn ne Gwlad Alltud oedd y ddau yma. Ond roeddan nhw'n canmol eu lle ac yn deud mor lwcus oeddan nhw wedi bod i gael byw drwy'r gyflafan yn y Gaea Mawr pan drion nhw oresgyn Tir Bach y tro dwytha. Erbyn dallt toeddan nhw heb oroesi chwaith, ond fod Corachod Duon y Gaea Mawr wedi eu rhwbio hefo'r Llysiau Llesol oedd ganddyn nhw er mwyn dwad â nhw o farw'n fyw iddyn nhw gael eu gwerthu nhw'n wystlon can uned ynni y pen i Llwch Dan Draed a thrwy hynny gadw corachod yr hualdy mewn gwaith hefyd.

"Cwarai teg mae yn da yma" meddai'r un moel a elwid Wasser Schwoll. "Mae wedi bod yn ffaind iawn hefo nei".

"Peth cas ydi cael eich colbio'n ddu las o fora gwyn tan nos ia ddim" meddwn i'n treio dangos diddordeb yn eu pethau nhw.

"Oh na!" meddai'r un a elwid Herz Erklingt hefo'i wallt llwyd caglog wedi ei lapio am ei gorff. "Cofiwc mae'n da datblygi pethynas coffowol hefo pobowl pan ti'n mewn jeil ac mae ni'n lwcis iaen yn cawl dogyn o sylow"

"Be mae o'n ddeud" meddai Pererin Byd

"Amsar cweir" meddai'r corach mwya.

"Am funud bach" meddwn inna. "Mi dan ni yma ar fusnas swyddogol dros Llwch Dan Draed felly cau hi a dos i neud panad inni"

Mynd wnaeth o. Panad piso driw oedd hi hefyd er oedd y ddau heb enaid yn ei chanmol hi. Ddoth y corach â bisgedi inni hefyd.

Gathon ni wybod lot o bethau gin y gwystlon bach heb enaid. Roeddan nhw'n synnu pan glywson nhw fi'n gwatwar iaith Alltud.

"Ond methu dallt ydw i" meddwn i wedyn yn iaith ni i Pererin Byd gael dallt, "methu dallt Gwylliaid y Gwifrau'n dwyn trydan Tir Bach. Ddylis i bod nhw mewn cynghrair hefo Llawr Gwlad a'r lleill i gyd o dan gronglwyd Tir Bach yn sefyll yn y bwlch i nadu i Wlad Alltud ddwyn yn rhyddid ni eto. A^ nhw i nunlla yng ngyddfa'i gilydd fel hyn".

"Mae ni'n dim gwybod. Achos heb ffrio does dim posyb concro ti. Ond fi'n siwr mae ryfal yn dwad achos mae Gwlad Altyd yn blin ti'n cymryd ryddid hep caniatâd. A tro hon mae ti'n cael dy goncro gan Wlad Altyd am byth. Zurüchschlagen!"

"Zugang Zurüchschlagen!" meddai'r un moel ar ei ôl o. Roeddan nhw'n dechra cynhyrfu ac yn trio sefyll ond yr hualau'n eu cadw ar lawr.

"Caewch y'ch hen gegau hyllion" meddwn inna wrthyn nhw'n troi tu mîn. A dyma fi'n galw'r corachod a rhoid un uned ynni yr un iddyn nhw a deud wrthyn nhw rhoid stîd ychwanegol i'r ddau y noson honno ac i ffwrdd â ni'n ôl i'r llety lle'r oeddan ni'n aros.

Oeddan ni i fod i gychwyn y bora wedyn. A'i chychwyn hi ddaru ni. Roeddwn i wedi dewis llurig orffwys a rhyw geriach erill at y siwrna, ynghyd â phaball a mul. Wrth gwrs roedd Pererin Byd wedi dewis mynydd o arfau, sachad o gerrig, a llond corlan o fulod i gario'r gêr. "Ffwl" meddwn inna wrthyf fy hun amdano fo'n afradu'r oll ar siwrna seithig.

Lawr yn y Gaea Mawr ddaeth y tywydd i fyny fel polyn i'n hitio ni. Finna'n cael bydau hefo Pererin Byd a'i fulod anhydrin. Fydda'r pynnau byth a hefyd yn disgyn i'r llawr a Pererin Byd yn goro'u clymu yn eu hola, a'r mulod yn cau mynd neu'n cau stopio, rwbath i wylltio Pererin Byd ac i nadu'n siwrna ni.

Wedyn dyma'r Corachod Duon yn ymosod arnon ni ac yn dwyn deg o fulod Pererin Byd a hwnnw'n crio fel babi wedi gwneud yn ei glwt.

"Taw rwan" meddwn i'n trio'i dawelu o. "Mae gin ti chwech ar ôl yli, a dim ond un sgin i. Felly be ti'n gwyno dwad?"

"Ia ond un oedd gin ti'n dechra" medda fynta wedi sorri'n bwt. "Ond oedd gin i un ar bymthag a rwan sgin i mond chwech. Felly dwi di colli allan yn ddiawledig a dwi jest â thorri 'nghalon wir" medda fo'n dechra crio eto.

"Paid â llyncu mul eto'r babi mawr" meddwn i'n colli mynadd hefo fo.

"Sgin i'r un i sbario" medda fynta.

Roeddwn i am estyn bonclust go hegar iddo fo ond dyna pryd y daeth Locustiaid y Rhew am ein pennau ni. Un lwcus ydi Pererin Byd.

Roeddan nhw'n codi dros y dibyn ac yn ein pledu ni fel cenllysg a'r mulod yn strancio a Pererin Byd yn crio'n waeth a finna'n diawlio ac yn melltithio ac yn trio lladd Locustiaid y Rhew hefo cleddyf dwylath.

Pan oeddan ni ar ein pedwar ar lawr dan bwysau'r Locustiaid dyma'r Corachod Duon yn eu hola i'n sbeilio ni eto.

"Digon" meddai Stormas Drycin, Arweinyddas y Corachod, ac mi gododd y Locustiaid oddi arnon ni'n syth.

"Lluchiwch nhw dros y dibyn" medda hi wedyn a dyma'na bump corach yn gafael ym mhob un o'r ddau ohonom ni.

"Mi dach chi'n gneud camgymeriad" meddwn i wrthi hi.

"Nacdan ni'n tad" medda hitha. "Hwn ydi'r dibyn fyddwn ni'n ei ddefnyddio bob tro."

"Mae gynnon ni negeseuon ichi oddi wrth Corachod Hualdy Tir Bach" meddwn i wedyn.

"Gollyngwch nhw" meddai Stormas Drycin.

"Ar lawr mae hi'n feddwl" gwaeddodd Pererin Byd yn strancio a nhwtha'n dechra'i ollwng o dros ben y dibyn.

Mi gawson ni groeso ganddyn nhw wedyn, reit siwr. Byddigions oeddan ni wedyn yn cael mynd i'w hogofâu nhw at eu teuluoedd a chael cawl Locustiaid y Rhew i'n cnesu ni.

Mi ddwedson ni wrthyn nhw fod Corachod yr Hualdy'n cofio atyn nhw a bod y ddau heb enaid dal yn cael eu stido a bod yna sôn y byddai yna fwy o Gyrff heb Enaid ar gael yn y Gaea Mawr cyn bo hir iddyn nhw gael eu gwerthu nhw'n wystlon i Llwch Dan Draed fel gwnaethon nhw hefo'r ddau heb Enaid ac hefo ninna. Roedd Stormas Drycin a'i gw^r Bach y Corach, wrth eu bodd yn cael yr hanesion yma gynnon ni a ddaru nhw ddim hyd yn oed ddwyn ein mulod ni i gyd na'n harfau ni fel oeddan nhw wedi'i fygwth ond gadael inni gadw mul bob un a rhoid inni ddigon o frechdanau locustiaid y rhew. A rhoeson nhw lond cwdyn o ddail Llysiau Llesol inni hefyd yn y fargan.

"Galwch heibio unrhyw dro" meddan nhw wrthan ni a ninna'n canu'n iach.

"Mi wnawn ni pan fedrwn ni fforddio" meddai Pererin Byd yn sych.

"Wyt ti'n faterol iawn a chditha'n d'alw dy hun yn bererin" meddwn i wrtho fo ar ôl inni gychwyn.

"Bedi materol" medda fynta.

"Wrth dy fodd hefo lot o eiddo ac arfau a mulod a ballu".

"Ches i rioed ddim byd o'r blaen a beth bynnag, dwi'n licio anifeiliaid felly be sy o'i le ar hynny?"

"O, dim byd mwn" meddwn inna'n troi oddi wrtho fo ac yn ei anwybyddu wedyn.

Gawson ni lonydd gan Locustiaid y Rhew a llwyddo i gyrraedd y Tiroedd Gwyllt erbyn y gyda'r nos honno heb chwanag o helbul. A dyna lle'r oedd y baball yn dal yn ei lle yng nghanol y gwersyll ar esgair y mynydd, a chorff y Llwdwn Hynod yno o hyd, dan doman o gerrig, ond aethon ni ddim yn agos ato fo'r noson honno. Roedd pennau'r creigiau oddi tanon ni'n codi drwy'r cymylau fel ynysoedd mewn mor o wlân cotwm, a'r haul yn machlud yn gwneud y gwlân cotwm yn binc i gyd. Tasa rhywun wedi neidio oddi ar ben clogwyn i lawr roedd y cymylau i'w gweld mor solat braf y basa chdi'n disgwyl iddyn nhw dy ddal di'n hawdd. Ddaru ni luchio chydig o gerrig oddi ar ben dibyn ond oeddan nhw'n diflanu cyn hitio'r cymylau felly oeddan ni'n methu gwybod oeddan nhw'n cael eu dal neu beidio. Ddoth y nos amdanon ni wedyn ac aethon ni i'r baball. Roedd hi'n dawal fel y bedd, a dim sw^n Llydnod Hynod i'n dychryn ni drwy'r nos, ond oedd sw^n anadlu Pererin Byd a sw^n sisial cynfas y baball yn mynd yn fawr fawr ac yn llenwi 'mhen i ac yn nadu imi gysgu. Lwc bod gen i'r Llurig Orffwys hefo fi.

Y bora trannoeth ddaru ni fynd i sbio ar fedd y Llwdwn Hynod. Tynnu chydig o gerrig o gwmpas ei ben o ddaru ni i gael gweld sut oedd o. Run fath oedd o, wedi marw, ond oedd y tywydd oer (" a'r cerrig sbeshial", yn ôl Pererin Byd) wedi ei gadw fo'n o lew heblaw am y cynthron yn ei glwyfau fo.

"Wyt ti'n meddwl gwneith y Llysiau Llesol 'ma'i adfar o o farw'n fyw?" meddai Pererin Byd.

"Digon o waith" meddwn inna. "Waeth ichdi drio am wn i"

Cynna tân a dadmer chydig o rew o'r mynydd wnaethon ni a'i ferwi o wedyn a gwneud te hefo peth o'r Llysiau Llesol ac ar ôl tynnu'r cerrig i gyd oddi am ben y Llwdwn Hynod, bacio'r dail te yng nghlwyfau'r creadur a tywallt peth o'r te i lawr ei gorn gwddw fo a rhwbio rhai o'r dail ar ei ben o ac erbyn hynny oedd hi'n amsar cinio.

Aethon ni i'r baball i gael cinio. Brechdannau Locustiaid y Rhew oedd gynnon ni, y rhai ddaru'r Corachod Duon ffeirio hefo ni am y gwyddau rhost a'r selsyg sbeis oeddan ni wedi eu cludo at y siwrna. Pethau hyll eu blas ydyn nhw a fawr o faeth ynddyn nhw chwaith nelo'r golwg sydd ar y Corachod Duon.

Wrthi'n trio llyncu'r brechdannau yma oeddan ni pan glywson ni lais bach yn deud "Bwwwwww" a dyma ni'n codi ac yn mynd allan i weld.

Roedd y Llwdwn Hynod wedi codi'n grynedig ar ei bedair coes ac yn sbio o'i gwmpas. Y croen wedi mendio i gyd ar hyd ei ystlys o blaw am graith bach siap crafanc ar ei ysgwydd o lle'r aeth yr arf i mewn. Roedd o wedi mynd yn ddychrynllyd o dena a'i sennau fo'n golwg drwy'i groen.

"Hwrê!" meddai Pererin Byd, "Mae'r cerrig sbeshial wedi gneud eu gwaith!"

"Cadw dy ddathlu'r ffwlbart" meddwn inna, "A dos i ferwi sosbennad o uwd iddo fo reit sydyn iddo fo gael bwyd."

"Toes gynnon ni ddim" medda fynta, "Dim ond brechdannau Locustiaid y Rhew."

Mi sglaffiodd y Llwdwn Hynod y cwbwl o'r brechdannau Locustiaid a finna'n anfon Pererin Byd i chwilio am fwsog a glaswellt a ballu. Hwnnw'n dychwelyd hefo choflaid fawr o frwyn a mwsog a'r Llwdwn wrth ei fodd yn eu cnoi nhw'n swnllyd. Erbyn y bora trannoeth oedd y Llwdwn yn iach fel cneuan a ninna o'n dau yn dechra gwanio o eisiau bwyd.

"Be sy'ma i frecwast heddiw?" meddai Pererin Byd a fynta newydd ddeffro.

"Dim byd."

"Ydi'r Llwdwn wedi llyncu'r cwbwl?"

"Yndi siwr Dduw. A chditha'n wastio dy nerth yn cario llond sachad o gerrig i bob man. Dwn i'm yn Duwcs" meddwn i'n ddiamynadd. "Be arall sgin ti yn y sach yna?"

"Chwanag o gerrig sbeshial"

"'Arbennig' ydi'r gair" medda finna. "Dangos!"

"Nachei. Dos o'na. Gwll..." Ond roeddwn i'n gryfach o dipyn na Pererin Byd a dyma fi'n tynnu'r sach oddi arno fo ac yn twallt ei chynnwys hi ar lawr y baball. A be ddyliat ti oedd gynno fo o dan y cerrig? Tyniau o ffa pobi, tyniau o sardîns, pacedi o grempoca, jam, menyn, talpiau o sioclad...a dwy w^ydd rost.

"Wel myn uffar i'r bolgi hunanol" meddwn i wedi gwylltio'n gacwn. "Cuddiad yr holl fwyd yma oddi arna'i ac yn hel yn dy fol yn fy nghefn i ac yn cymryd arnat dy fod ti jest â llwgu! Mi dy luchia'i di dros ben dibyn am hyn y snechgi barus!" Faswn i heb wneud mae'n siwr ond oedd o'n ddigon i'w ddychryn o.

"Ond mi rydwi jest a llwgu. Dwi heb fyta dim byd o'r sach wir yr. Hyfforddi'n hyn i oresgyn temptasiynau ydw i, dyna'r cwbwl...Gai roid y bwyd yn ei ôl rwan?"

"Chlywis i rioed ffasiwn lol. Goresgyn temptasiynau wir. Os nad estynni di'r agorwr tuniau imi'r munud yma mi fydd y demptasiwn i dy labuddio di hefo'r blydi cerrig "sbeshial" yna'n drech na fi a fydda'i ddim hyd yn oed yn trio'i goresgyn hi!"

Gawson ni sleifar o frecwast wedyn a'r ddau ohonon ni'n teimlo'n well. Rargol, does na ddim diwadd ar gastiau'r hogyn Pererin Byd yma, nagoes wir.

Ei chychwyn hi wnaethon ni wedyn. Y ddau ohonom ni ar gefn y Llwdwn Hynod a'r ddau ful yn dilyn y tu ôl inni. Gadal y baball lle'r oedd hi wnaethon ni eto achos oedd gynnon ni un sbâr. Gadal i'r Llwdwn Hynod ddilyn ei drwyn fel leicia fo a ninna'n gobeithio y bydda fo'n taro ar lwybrau'i gynefin fasa'n mynd â ni i Ddinas Durlas, ffau'r Gwylliaid, ond ddaru o ddim.

Un peth da am Pererin Byd ydi golwg ei llgadau fo, medru gweld pen pin ganllath oddi wrtho fo a deud ydi hi wedi rhydu neu beidio. Fasa fo'n methu'r peth amlyca a hwnnw dan ei drwyn o, wrth gwrs, ond ta waeth am hynny, mi welodd o'r peilonau. Rhesiad o beilonau trydan yn martshio dros y bryniau ymhell islaw medda fo, a finna'n gweld dim. Oedd y Llwdwn Hynod yn cau mynd y ffordd honno felly dyma ni'n mynd ar gefn y mulod ac yn clymu rhaff am wddw'r Llwdwn a dwy raff wedyn un bob un am goleri'r mulod a llusgo'r Llwdwn ar ein hôla ni felly. Mi fasa'r tarw llwdwn wedi gallu'n llusgo ni i ebargofiant tasa fo wedi bod awydd a fynta bedair gwaith maint y ddau ful hefo'i gilydd, ond dwad yn ein sgîl ni fel oen llywath wnaeth o chwara teg iddo fo. A doedd dim traffarth cael y mulod i'w symud hi hefo crwmffast o darw Llwdwn Hynod yn chwythu y tu ôl iddyn nhw a fuon ni fawr o dro'n cyrraedd y peilonau. Roeddan ni wedi dwad o'r creiglefydd geirwon i fawndir hir undonog a phlu'r gwaenydd yn moesymgrymu'n isel o flaen y gwynt. O'r ochor draw roedd na oleuadau coch a melyn yn fflachio ac yn goleuo'r cymylau isal. Aethon ni at y golau'n ara deg bach rhag i neb ein gweld ni, ond toedd yna neb yno. Y gwifrau rhwng dau beilon oedd wedi cael eu dadfachu a homar o raffan wifrau'n dwad i lawr ohonnyn nhw, a'r gwreichion yn tasgu'n enbyd ac yn gwneud sw^n ffrio mawr dros bob man.

"Gwylliaid y Gwifrau sydd wedi bod wrthi'n fanma mae'n siwr" meddai Pererin Byd.

"Taw a deud" meddwn inna.

Dilyn y rhaffan wifrau wnaethon ni am yn hir, a hitha'n ymddolennu fel sliwan fawr ddu rhwng y bryniau a'r corsydd. Dim ond a hitha'n dechra nosi ddaru ni weld goleuadau Dinas Durlas yn y pelldar. Sylwi ar y cymylau'n olau wnaethon ni i ddechra, ac wedyn gweld y lle'n agor ar y gorwal fel cawod o sêr wedi cwympo i'r ddaear.

Roedd y Llwdwn Hynod yn dechra cynhyrfu'n synhwyro fod y praidd yn agos. Roeddan ni'n clywad sw^n y Llydnod Hynod eraill o bell er nad oeddan nhw ddim yn cadw ffasiwn reiat ag y byddan nhw ar yr esgair. Oedd Sam, ein Llwdwn ni wedi cael ei gefn ato erbyn hyn. Hwnnw'n glamp o Lwdwn nobl yn ddwylath i'w wegil a'i ben o fel pen tarw du'n chwythu gwynt poeth i'r awyr ac yn fflachio'i llgadau. Un dof fydda fo hefo ni, diolch byth, a fynta'n mynnu cysgu'r nos hefo'i ben yn sticio i mewn i'r baball.

A dyna be wnaethon ni'r noson honno ond codi'r baball ar y mawndir ac aros ynddi tan y bora, rhag ofn inni golli Sam yn y twllwch. O'n cwmpas ni'n bob man doedd yna ddim byd ond sw^n y Llydnod Hynod yn brefu ac yn chwyrnu ac yn cnoi cil, a'u hogla clos nhw'n drwm ar yr awal oer.

"Chysga'i byth mewn lle fel hyn" meddai Pererin Byd.

"Diolch byth" meddwn inna. "Mae isio i rywun gadw llygad ar Sam, cofn iddo fo gymryd y goes." Sam oeddan ni'n alw fo, achos oeddan ni ddim yn gwybod ei enw iawn o.

"Nei di'm trio denig oddi wrth Pererin Byd na nei Sam" meddai Pererin Byd.

"Bwwwwww" meddai Sam.

Y bora wedyn oedd Pererin Byd yn chwyrnu o'i hochor hi a Sam wedi ffoi. Mi rois i gic iddo fo'n ei glust a fynta'n sgreichian.

"Mi dy ladda'i di am hyn y sgerbwd diffath" gwaeddis i arno fo.

"Tu allan mae o" meddai Pererin Byd yn rhwbio'i glust.

Aethon ni allan i sbio. Doedd na ddim byd ond môr o Lydnod Hynod yn pori'n braf o'n cwmpas ni'n bob man a bob un yn debyg i'w gilydd. Dim ond pan fyddan nhw'n flin byddan nhw'n fflachio'r llgadau trydan felly toeddan ni ddim mewn peryg. Ond taswn i wedi bod hefo llgadau trydan fy hun mi faswn wedi fflachio nhw ar Pererin Byd a'i losgi o'n golsyn.

Roedd y mulod hefyd wedi'i gleuo hi hefo Sam yn y nos. Oeddan ninna ar ein cythlwng ac yn wan fel cathod. Gadael y baball sbâr wnaethon ni a bustachu mlaen tua Dinas Durlas. Roedd yna'r ffasiwn olwg arnon ni fel na wnaeth na neb sylwi arnon ni.

Lle gwyllt iawn ydi Dinas Durlas. Tydi hi ddim yn ddinas o'r iawn ryw, dim ond gwersyll o gytiau sinc a gwifrau fel gwe pry cop yn mynd i bob cyfeiriad. Mae yna sw^n ffrio dros bob man yna, a'r gwifrau'n fflachio ac yn mygu ac yn chwythu ac yn clecian fel dwn i'm be.

"Esgusodwch fi, chwilio am Talcan Creigia ydan ni" meddai Pererin Byd wrth ryw flagardas wyllt yr olwg oedd wrthi'n pluo chwadan yn nrws ei chaban.

"AAAAAAAaaaaa!" meddai honno'n sgrechian nerth esgyrn ei phen ac yn gwllwng gafal yn y chwadan. Mi sgrialodd honno fel cath i gythral oddi wrthi dan grawcian a hitha'r flagardas yn gweiddi ac yn pwyntio bys yn orffwyll atom. Meddwl wnes i hwyrach nad oeddan nhw ddim wedi arfar hefo pobol ddiarth yn dwad i'w plith nhw. Cyn pen dim oeddan ni gerbron Talcan Creigia a hwnnw'n sbio'n rhyfadd arnon ni.

"Mi ddothon ni â'r llwdwn" meddwn i

"Cyfod o'r llawr na'r cwtrin" meddai fynta a dyma nhw'n rhoi hwb imi dan fy nhin nes oeddwn i'n codi hannar llathan i'r awyr. "Lle mae o felly?"

"Denig nath o neithiwr, Syr" meddwn i. "Pererin Byd ma oedd i fod i'w warchod o ond mi gysgodd. Mae o wedi denig hefo'r ddau ful oedd gynnon ni. Mae'n siwr ei fod o hefo'i ffrindiau ynghanol y praidd."

"Wyt ti ddim yn meddwl 'mod i 'di clwad honna o'r blaen washi" meddai Talcan Creigia'n estyn cyllath ac yn dechra tocio peth ar ei locsyn. "Mae gen i ddeng mil o Lydnod Hynod ar y fawnog."

"Mae gynnoch chi ddeng mil ac un rwan" meddai Pererin Byd druan.

"Cer â'r dyn digri am dro, Llafn Archoll" meddai Talcan Creigia. "Pam na ddangosi di dy gasgliad o waywffyn iddo fo?"

Oeddan ni'n clwad sgrechiadau Pererin Byd am yn hir wedyn.

"Diawl gwirion ydi o hefyd" meddwn i. "Fo 'di'r bai. Ond mi ffeindia'i'r Llwdwn ichi, Talcan Creigia, gwna'n wir. Geith Tincar Saffrwm ei draed yn rhydd wedyn?"

"Nacheith. A chei ditha ddim chwaith. Dwi'n flin. Dwi'n biwis. A does yna ddim byd yn fy mhlesio. Mae Matsian Dafod yn 'y mhen i bob munud. Mae arna bawb unedau ynni imi ac mae arna inna unedau ynni i bawb. O leia mi ga'i funud o hoe pnawn ma pan fydd hi'n amsar bwydo'r Llydnod Llwgu. Dipyn yn esgyrnog oedd y llall'na ond 'ta waeth. Dwrn Mynydd, Ysu Brynia, ewch â fo!"

"Mae'n ddrwg gen i am eich trafferthion, Syr" gweiddis i ar f'ôl a finna'n cael fy llusgo gerfydd fy nhraed allan. "Be uffar sy mor arbennig am y blydi Llwdwn yna beth bynnag" meddwn i'n biwis wedyn a'r ddau Wylliad yn fy nghlywad i.

"Mae hi 'di canu arnat ti washi. Colli Tarw Llwdwn Talcan Creigia. Ha Ha Ha..." A nhwtha'n chwerthin am y mhen i fatha 'swn i'n glown yn syrcas.

"Be'n union oedd gwaith y Tarw Llwdwn gollon ni felly?"

"Ha ha ha. Mi ffeindi di ddigon buan. Tincar Saffrwm 'di ymlâdd erbyn hyn, mi fydd o'n falch o dy help di goelia'i. Mewn â fo, hwb iddo fo i'r caetsh, Ysu Brynia!"

Deu, golwg wedi blino oedd ar Tincar Saffrwm hefyd. Prin y daru o godi'i ben i sbio arna fi'n fflio mewn i'r caetsh. Mae'n rhaid bod y Llydnod Hynod ma'n troseddu'n amal meddwn i wrthyf fy hun, a llond y caetsh ohonyn nhwtha yma hefyd, a'r rheini'n drewi'n waeth na'r Tincar.

"Sut wyt ti stalwm, Tincar Saffrwm" meddwn i cofn nad oedd o ddim wedi nabod i.

"Nid heno" medda'r cradur a hwnnw'n ffwndro.

"Fi sy ma, Gwern Esgus!"

"Wyt ti ddim yn gweld bod croes goch ar ochra'r rhain?"

"Nacia, Gwern Esgus wedi dwad i dy achub di Tincar. Y Llwdwn laddist ti'n iach fel cneuan eto."

"Do Tad Syr wedi trin rhain neithiwr. Sylwch ar y croesa!"

"Twyt ti ddim fatha sachdi'n dallt Tincar Saffrwm! Mae Pererin Byd yma hefyd yn rhwla. Mi gawn ni fynd o'ma rwan, gei di weld!"

"Mae'n anhepgor"

"Yndi, Tincar, yndi mae o."

"Syr, mae'n anhepgor fy mod i'n cael ystol hefo golygfa dros damaid o bapur newydd hefo Tachwedd o'r ochor allan ar ei waelod o os gwelwch chi fod yn dda neu mi ffoniaf am chwaneg o wyau."

"Dwn i'm" meddwn inna'n methu gneud rhych na gwellt o'i baldaruo fo. "Beth bynnag, ddaru ni golli'r Tarw Llwdwn ar y ffordd yma felly dwn i'm pryd gawn ni fynd o'ma rwan."

"O'r taclau anghyfrifol! Mi'ch lladda'i chi! Lle mae Pererin Byd!"

"Fuodd o'n ddigwilydd hefo Talcan Creigia. Llais da sgynno fo'n gweiddi de?"

"Oedd gynno fo, cradur, bechod. Heddwch i'w lwch o. Faint neith hi o'r gloch? O, yndyn erbyn hyn faswn i'n meddwl."

"Stopia fwydro a siarad yn gall, ddyn!"

"Ia, Wermod a hannar mewn pwcad ddeudis i a dim triog ar ei ben o tro ma diolch yn fawr i chitha'r sguthan fler ichi."

"Callia Tincar!"

"Sut mae'r gw^r yn licio'n carchar felly? Mae o'n well ei le'na medda nhw chadal bod acw hefo chitha'r fflegan fudur ichi ddim yn golchi cynfasau cyn eu byta nhw ac mi wn i amdanoch chi'n hel yn ych bol a finna ar 'y nghythlwng y pwdin gwaed gwyddau uffar ichi ac yn gwario 'nhipyn pres i bob dima ar ych hetiau capal a'ch hancesi cnebrwng y gingron ddrewllyd ichi'n sbeilio'r coed o'u dail yn Gaea ac yn lartsio hyd lle'ma fatha tasach chi'n perthyn i'r Wyddfa ond mi gewch ail! Mi roi i daw arnach chi o gnaf... o gnaf mi wnaf..."

"Gwll fi'r uffar gwallgo" gweiddis inna a fynta'n treio fy nhagu fi'n meddwl na Mrs Saffrwm oeddwn i a honno wedi hen fynd i'w hatab ar ôl iddo fo wneud amdani hi un noson chwil heb ddeud wrth neb a fynta wedi cael llond bol. Pererin Byd oedd yn gwbod yr hanas a fynta wedi gwllwng y cwbwl drwy'i gwsg ar ochor mynydd Gaea Mawr gynt.

Diolch bod yna ddigon o gerrig rhyddion hyd llawr a finna'n codi un drom, ac yn estyn homar o ochor pen iddo fo hefo hi nes oeddwn i'n gweld sêr bach yn chwyrlio o gwmpas ei ben o a fynta'n gwllwng gafal ac yn chwalu i'r llawr fel castall tywod ac yn gorfadd yn fanno'n griddfan ac yn glafoeri gwaed ac yn paldaruo'n ddistaw bach wrtho fo'i hun. Es inna i ista'n gongol caetsh oddi wrtho fo i gael pendroni uwchben fy helynt.

"O be ddiawl wnai rwan." meddwn i wrthyf fy hun. "Lle mae Pererin Byd y bradwr, wedi mynd a 'ngadal i? Mae'r Tincar wedi colli'i farblis i gyd ac mi wna inna golli rhai finna yma hefyd... O be wnai... I be oedd isio iddyn nhw ddwad o gwbwl i chwilio amdana'i. Ma'na rai gwaeth na fi wedi cael aros a neb yn eu herlid nhw... Y gnawas Siffrwd Helyg yna ddaru ddechra hyn i gyd ac mi wn bod honno fel gwac a mew hefo Fischermädchen ac wedi deud wrthi pwy heintiodd feddalwedd yr Adran Ddarbwyllo... A rwan hyn... " Oedd fy mhen bach i'n fregus fel plisgyn wy robin goch a'r gawall yn dechra troi fel tonnau'r môr o flaen fy llgadau i a'r Llydnod Hynod yn gwthio'u trwynau lleithion i 'ngwynab i a'r twllwch yn cau amdanaf i a dyna lle'r oeddwn i gefn dydd golau'n sefyll ar lwybyr trol Garrag Elin eto a'r dail yn gawod a'r rhedyn yn goch a'r rhoncwellt yn llaith dan draed a'r llwybyr fel cacan sebon o lithrig a'r brain yn crawcian o frigau llwm y coed derw ac ogla cors ar yr awal a'r afon yn gwysgo rhubannau gwynion am y cerrig a'r glaw mân yn glynu yn fy ngwallt a'r mwg taro'n chwalu o'r corn simdda ac mi rois gnoc ar y drws a dy lais ditha'n galw "Dowch i mewn" a finna'n mynd mewn ac ogla tan coed ac ogla smwddio'n gynnas drwy'r lle a chditha'n rhoid yr haearn smwddio i lawr ac yn sbio arna i hefo llgadau pen pin.

"Be ti isio?"

"Dwad i weld Calonnog a chditha."

" Tydi o ddim yma. Mae gin ti wynab. I ddwad yma'n ddidaro i gyd a phawb wedi clwad dy hanas di. Dos o'ma'n ôl at dy Wenol Helyg di'r ci drain uffarn ichdi ac at y lleill hefyd!"

"Lle mae o 'ta?"

"Hefo Siffrwd Helyg. Chei di mo'i weld o eto. Dos o 'ngolwg i. Tydw i ddim isio dy weld di."

"Ga'i egluro?"

"Tyd gam yn nes ata'i ac mi gei di'r haearn smwddio'ma yn dy wynab. Jest cer o'ma!"

"Bu'n ofalus hefo'r Siffrwd Helyg yna. Bu'n ofalus Anwes Bach. Mi gei di wybod eto pwy sy'n driw ichdi a phwy sy ddim."

"Allan y basdad dauwynebog! A paid byth a twllu'r lle 'ma eto!" dyma chdi'n dechra f'ysgwyd i fel rhigyl groen a 'ngwthio fi at y drws nes oeddwn i'n siglo nôl ac ymlaen a chditha'n hitio fi o gwmpas fy mhen hefo'r haearn smwddio a finna fel brwynan o flaen gwynt ffriddoedd a'r ty^ i gyd yn twllu ac yn troi mewn twnal oddi wrtha'i fel dal llygad i ben chwithig sbienddrych a llais Pererin Byd yn gweiddi "Deffra, Gwern, deffra nei di" a hwnnw'n sefyll uwch fy mhen i'n fy ysgwyd i fel doli glwt ac yn curo 'mhen i efo'i esgid.

"Be ddiawl tisio" meddwn inna "Dwi'n cysgu'r uffar gad lonydd imi"

"Dadebra Gwern, brysia! Tyd dan ni'n mynd!"

"O lle doist ti, Pererin Byd?" meddwn inna wedyn wedi dwad ataf fi'n hun. "Ddylis i dy fod ti wedi chael hi'n o hegar gynnyn nhw am fod yn hy ar Talcan Creigia?"

"O do, hynny." medda fo fatha tasa fo'n hen law ar gael ei golbio. "Ond mi ges i hyd i'r Llwdwn Hynod ac mae Talcan Creigia'n deud y cawn ni fynd rwan."

"Lle cest ti hyd iddo fo, Pererin Byd?"

"Y fo gafodd hyd i fi," medda fo'n crafu'i drwyn yn fyfyrgar. "Gorfadd ar waelod ffos oeddwn i a Dwrn Mynydd yn gwllwng y Llydnod Llwgu o'r gorlan lwgu'n barod i'n llarpio fi pan ddoth na Lwdwn Hynod anfarth o'r tu ôl iddo fo a pheniad iddo fo i mewn i'r ffos ar fy mhen i a gwyro'i ben mawr du i lawr ata'i wedyn a finna'n cydiad gafal yn ei gyrn o a fynta'n tynnu fi allan ac yn llyfu ngwynab i ac yn chwythu gwynt cynnas ogla bisgedi i fyny fy nhrwyn i tra'r oedd y Llydnod Llwgu'n llowcio Dwrn Mynydd. Oedd yna graith siap crafanc ar ei ochor o a finna'n gweiddi "Sam Tarw Llwdwn Hynod Talcan Creigia!" A felly ddaru fi gael maddeuant am fod yn hy ar Talcan Creigia er toeddwn i ddim wedi meddwl bod yn hy arno fo'n lle cynta ond ei fod o'n groendena fel llyffant a ..."

"Wel da iawn a cau dy geg rwan" meddwn i ar ei draws o. "Lle mae Tincar Saffrwm inni gael mynd â hwnnw hefo ni?"

"Mae o hefo'r mulod."

"O dwn im" meddwn inna'n ddigalon, "Meddwl na mul ydi o rwan mae o?"

"Nacia sti. Meddwl na cyfrwy ydi o mae o ac isio gorfadd ar gefn mul a'i draed a'i ddwylo fo'n gneud cengal am fol y mul fel cafodd o'i glymu gin y Gwylliaid, ac isio i finna ista ar ei ben o."

"Wel o leia chawn ni ddim traffarth i fynd â fo hefo ni felly" meddwn inna a'r ddau ohonon ni'n mynd o'r caetsh ac Ysu Brynia'n dal y gliciad inni.

"Ddrwg gin i am Dwrn Mynydd" meddwn i wrtho fo'n mynd allan.

"Diawl o bwys gen i" meddai Ysu Brynia.

"Nid arferol gennyf ddiolch i neb am ddim" meddai Talcan Creigia a ninna'n sefyll ger ei fron o yn y Cwt Mawr. "Felly gleuwch hi o'ma. Oes yna un dim yr hoffech chi fynd hefo chi'n gofrodd?"

"Faswn i'n hapus iawn taswn i'n cael cadw'r cerrig yma ddaru fi gaslu'n eich ffos chi" meddai Pererin Byd.

"Cadwa nhw a'u trysori nhw felly" meddai Talcan Creigia. "Tincar Saffrwm, beth gymeri di?"

"Iro fy nghenglau hefo saim gwyddau i'r lledar gael stwytho os gwelwch chi hi deudwch fy mod i'n cofio ategu rhagair"

"Ysu Brynia!" meddai Talcan Creigia, "rho gelpan i'r ynfytyn." A dyma Ysu Brynia'n rhoid celpan i Tincar Saffrwm a hwnnw'n diolch yn glên iddo fo.

"Gwern Esgus" meddai Talcan Creigia yn troi ataf finna. "Beth yw dy ddymuniad di'n gofrodd o Ddinas Durlas?"

"Wel, Syr, gan eich bod chi mor hael yn cynnig, a fuasai'n bosib ichi adfar cyflenwad trydan Tir Bach os gwelwch chi fod yn dda? Mae hi'n llwm yna heb deledu wyddoch chi."

"Iawn" meddai Talcan Creigia. "A rwan, yn iach o'ch tri. Cofiwch fi at Llwch Dan Draed... O, a dwedwch wrtho fo fod y Gwifrau'n darogan rhyfal."

"Mi wnawn ni'n siwr, Syr" meddai Pererin Byd ac allan â ni at y mulod. Pererin Byd wedyn yn addasu Tincar Saffrwm ac yn codi ar ei ben o ar gefn y mul ac i ffwrdd â ni am y Tir Bach heb sbio unwaith drach ein cefnau rhag ofn inni gael ein galw nôl.

Mae gin i go bod y siwrna'n ôl i'r Tir Bach wedi bod yr un mor hir, oer a diflas â phob siwrna arall ond sgin i fawr mwy o go na hynna o achos bod Tincar Saffrwm wedi sglaffio pecyn ynni fy nheithlyfr trydan a finna wedyn yn methu sgwennu fy nodiadau fath a bydda'i'n arfar gneud. Mae'r holl daith wedi mynd yn gowdal o drafferthion digyswllt yn fy mhen.

Ta waeth, cyrradd y Tir Bach naethon ni o'r diwadd mae'n rhaid a dyna chdi groeso gathon ni wedyn. Fflagiau gwynion Tir Bach allan hyd y strydoedd a'r bobol ar bennau'r tai'n gweiddi ac yn chwifio breichiau o ffenestri'r llofftydd ac yn lluchio papur sidan bob lliw lawr am ein pennau ni ac Adar y Fflamiau'n lluchio'u cylchau uwch ben ac yn sgrechian fel adar o'u coua arnon ni a pibgyrn y seindorf yn mewian a'r drymia'n bowndian a'r haul yn taro nes oedd fy mhen i'n troi fel pen Wil Chwil fora Sul.

Wrth gwrs oedd Pererin Byd wrth ei fodd 'toedd. Meddwl na ar ei gyfar o roedd y dathlu i fod oedd o mi wranta a fynta'n wên o glust i glust ac yn codi llaw ar y bobol ac yn siglo fyny lawr am ben Tincar Saffrwm iddo fo gael gweld dros bennau'r bobol i gyfri faint oedd wedi troi allan ac yn dwrdio am fod neb wedi traffarth taenu dail palmwydd o flaen ei ful o. A Tincar Saffrwm oddi tanno fo ag un llaw wedi dwad yn rhydd o'r clymau gynno fo a fynta'n chwifio'i ddwrn ac yn diawlio ac yn damio ac yn gweiddi rhyw lol botas ac yn trio codi'i ben i boeri ar neb fydda'n dwad yn rhy agos.

Rhwng y ddau yma'n mynd drwy'u petha a'r dorf yn gwasgu arnon ni a'r mulod yn trio pori'r papur lliwiau toedd fawr ryfadd iddi gymryd awran go lew inni gyrradd Neuadd Llwch Dan Draed a toedd ryfadd yn y byd wedyn fod hwnnw'n flin achos ma gas gynno fo gael ei gadw i witsiad.

"Lle ddiawl ydach chi 'di bod" medda fo'n lle rhoid croeso inni fel y dylsa fo.

"Wedi bod yn Tir Gwyllt ac wedi achub Tincar Saffrwm o afal Gwylliaid y Gwifrau" meddai Pererin Byd yn gwenu fel giât.

"Tyd yma" medda Llwch Dan Draed.

Pererin Byd yn dringo'r grisiau bach at lwyfan yr orsadd. "Plyga ymlaen" meddai Llwch Dan Draed ac heb ddeud gair arall o'i ben dyma fo'n estyn taran o dduar iddo fo ar ei dalcan. "Lembo hurt" medda fo wedyn a tatsan arall iddo fo ar ochor ei ben. "Dwi yma'n disgwyl wrtho chi ers awr a deng munud a does yna neb yn cael sarhau Llwch Dan Draed fel hyn heb dalu gwerth sarhad tywysog. Dallt?" A dyma fo a'i ben glin i fyny rhwng coesau Pererin Byd nes oedd hwnnw'n plygu fel llyfr ac yn cwympo'n hwdal i'r llawr dan riddfan. "Wyt ti'n dallt rwan y sinach bach digwylydd?"

"WWwww YYYyndw Syr... WWWwww...Ddrwg iawn gin i Syr...Neith o'm digwydd eto Syr" meddai Pererin Byd a dim gwên ar gyfyl ei wynab gwyngalch.

"Dyna welliant" meddai Llwch Dan Draed. "Cyfod o'r llawr 'na'r cynthronyn yn lle difetha sglein fy llechi. Un drewllyd wyt ti hefyd...dos, symud oddi wrtha i lawr at y ddau fwnci arall na!" A dyma fo'n estyn cic iddo fo dan ei ben ôl nes oedd o'n fflio drwy'r awyr ac yn landio ar ei drwyn wrth ein traed ni.

"Pam na fi sy'n chael hi bob tro" meddai Pererin Byd yn dorcalonus drwy'i ddagrau a finna'n ei gicio fo iddo fo gau'i geg.

"Reit" meddai Llwch Dan Draed, "Dyma ichi anfoneb bob un am werth fy sarhad i. Awr a deng munud o amsar tywysog ar ddeng mil o unedau ynni'r awr felly tair mil wyth gant wyth a phedwar igian uned ynni yr un ichi i'w dalu o fewn saith niwrnod. A rwan, pa chwedlau o'r Tiroedd Gwyllt?"

Rois i gic arall i Pererin Byd i hwnnw godi ar ei draed i siarad a dyna wnaeth o a deud "Mae Matsian Dafod Mistras Talcan Creigia'n deud bod yna ddim chwedlau ar ôl rwan. Llygradd wedi handwyo meddalwedd cyfrifiadur y chwedlau. Ac mi ges i gerrig cochion o ffos Talcan Creigia wyddoch chi Syr, lle oeddwn i fod i gael fy sglaffio gan y Llydnod Llwgu, Syr, ac mi ges i cadw nhw hefyd fel cofrodd gin Talcan Creigia am 'mod i wedi cael hyd i'w Lwdwn Hynod o a dyma'r cerrig gora ges i rioed erioed Syr, ylwch, ydach chi'n eu gweld nhw'n chwincio ac yn fflachio?"

"Tyd â nhw yma... Fi pia'r rhain rwan." Roedd bechod i weld Pererin Byd druan yn llaesu'i weflau a fynta'n trosglwyddo'i gelc bach o gerrig cochion i Llwch Dan Draed.

"Mae Tincar Saffrwm yn ddistaw iawn" meddai Llwch Dan Draed wedyn. "Tynnwch y rhwymyn yna o'i geg o inni gael clywad be sgynno fo i'w ddeud"

"Gyda'ch cennad, Syr" meddwn inna, "Dwi'n ama a fydda hynny'n ddoeth, Syr"

"Gwna fo!" Ac mi dynnis i'r rhwymyn a'r cadach oeddan ni wedi stwffio i geg Tincar Saffrwm i roi taw arno fo.

"Tincar Saffrwm" meddai Llwch Dan Draed, "Cyflwyna dy adroddiad o Ddinas Durlas. Gefais ti dy drin yn o lew yno?"

"Dim ond fy nhrin ges i i uffar beddiawlsymatar arnoch chi gyd yma a lle mae'r saim gwyddau archebis i ydach chi byth wedi iro'r cengla, mae'r garwdan yn rhydd o'r strodur a Duw yn unig a w^yr lle mae'r hogyn penchwiban yma wedi rhoid y dindres mi ddylid i gosbi o'n llym am hyn dwi'n deuthach chi a faint gwell ydwi o ddeud a neb yn gwrando arna'i pan fyddai'n deud bod isio tynhau'r gengal a hwn yn marchogath fatha tasa gynno fo lond tronsyn o forgrug ydio fawr ryfadd fod ei ful o'n strancio, Iesu gwyn un gwirion ydi hwn, a toes yna ddim byd yna rhwng y ddwy glust gabatsian yna sgynno fo bob ochor i'w ben o mi wn i hynny o chwerw brofiad a finna 'di bod yno droeon yn chwilo am y dindres a dim byd yno ond rhyw we pry cop a hen gopi o Daith y Pererin a hwnnw'n llwch drosto fo a'r tudalennau i gyd yn sownd yn ei gilydd ac mae'r diawl bach yn gwbod yn iawn na fedra'i ddim aros ogla'r eli'na fydd o'n rwbio hyd ei din am ei fod o'n gadi ffan bach meddal heb arfar ar gefn mul wedi goro cerddad i bob man fatha creyr glas heb 'dennydd argol ma isio ichi gnocio synwyr i'w ben o oes yn tad ac os na wnewch chi yna mi wna inna watsiwch chi be dwi'n ddeuthach chi!"

"Dyna ddigon!" meddai Llwch Dan Draed yn gwylltio.

"Paid â ffalsio hefo fi dim ond am dy fod wedi colli'r cyfrwy gora oedd gin ti ond chei di mohona i a dyna ben! Cer o 'ma i uffarn!"

"Sodrwch y cadach yn ôl yn ei geg o" gwaeddodd Llwch Dan Draed yn sboncio i fyny ac i lawr yn gandryll o'i go. "Taswn i'n cael caniatâd mi arteithiwn i o i farwolaeth hefo procar poeth o gwnawn"

"I be tisio caniatâd y cwd uffar a chditha'n dwsog? Twsog dwy a dima'n goro cael caniatâd gin Triw fel Nos a'r cwbwl wyt ti 'di corangwngw ngwww wwww ngngng wwww..." Mi wnaeth y cadach ei waith a'r rhwymyn yn ei ddal o yn ei le.

"Wedi colli ei farblis i gyd mae o Syr, wedi goro byw hefo llond caetsh o Lydnod Hynod bob dydd a nos ers iddo fo ladd Sam Tarw Llwdwn Talcan Creigia" egluris inna. "Rhaid ichi ddim cymryd sylw ohono fo, Syr. Felly mae hi hefo fo rwan".

"Be amdanach di 'ta washi!" meddai Llwch Dan Draed yn dal i ferwi fatha teciall. "Be 'di dy hanas di ta? Reit sydyn!"

"Gyda'ch cennad, Syr, meddwn i, "Mae Talcan Creigia'n cofio atoch chi ac mae o wedi cytuno i adfar y cyflenwad trydan."

"Reit! Mi ga'i dy dynnu di'n bedwar aelod a phen am hyn! Wyt ti'n fwy gwallgo na'r ddau arall hefo'i gilydd! Cofio ataf fi wir! Adfar y cyflenwad wir! O'r trychfil anghynnas, tyd yma!"

"Ond mae o'n wir, Syr, ylwch ichi gael gweld" meddwn i'n rhedag at y botwm gola agosa a'i wasgu o.

"Warchodwyr! Daliwch o!" gwaeddodd ynta achos ddigwyddodd yna ddim byd pan wasgais i'r botwm gola.

"Bylb 'di mynd" meddai Pererin Byd "neu'r ffiws ella"

"Ac mi ddeudodd o rwbath arall hefyd" meddwn i cyn i Llaw Lyfwr Gawr fedru fy nhynnu fi'n griau. "Deud bod y Gwifra'n darogan rhyfal wnaeth o".

Amneidiodd Llwch Dan Draed arno fo i'm gollwng i. "Pam na fasat ti'n deud" medda fo. "Warchodwyr cerwch i chwilio am fylbiau newydd i'r storfa, a gofyn i Wreichion Sana ddwad i drwsio'r ffiws."

Gosodwyd y bylbiau newydd. Trwsiwyd y ffiws. Gwasgwyd y botwm a llifodd ton o ola o un pen i'r neuadd i'r llall fel cylch carrag mewn pwll. Gwasgu botwm Sgrîn y Gwifrau ddaru Llwch Dan Draed wedyn a honno'n suo ac yn fflachio'n wyrdd.

"Mi gewch fynd" meddai Llwch Dan Draed heb edrych i fyny o'r Sgrîn Werdd. "Y gair ydi i'r tri ohonoch eich cyflwyno eich hunain yn yr Isfyd heno nesa. ... A chofiwch fod arnoch chi imi am fy sarhau ac mi dwi'i heisio nhw hefyd!"

Ar y ffordd allan o'r neuadd pwy welson ni ond Wenol Helyg yn dwad â dw^r ffynnon i Llwch Dan Draed.

"Helo, Wenol Helyg" meddwn i'n cochi ac yn sbio lawr.

Camu'n larts heibio inni ddaru hi fel taswn i ddim yno.

"Oeddach di'n ei nhabod hi?" gofynnodd Pererin Byd.

"Nag ôn sti."

"Ngggnggg wwwww ngg" meddai'r Tincar Saffrwm ond ddaru ni mo'i ddallt o a hwnnw hefo llond ei geg o gadach pocad.

Yn y stryd roedd y fflagiau eisios wedi cael eu tynnu a rhywun wedi sgubo'r papur sidan lliwiau. Roedd adar y Fflamiau wedi mynd i glwydo ers meitin ac awel y cyfnos yn troi yn llwch y cwterydd. Doedd yna fawr neb hyd lle a rheini oedd yna'n cadw eu pennau i lawr ac yn prysuro o gwmpas eu pethau.

Cerddad yn siarp am y cyrion wnaethon ni ac wrth droi cornal dyma ni i mewn i wreigan bach gefngrwm yn llusgo sach o'i hôl. "Esgusodwch fi, pwy ffor mae'r Isfyd" medda finna wedi cymryd cam yn ôl.

Chododd hitha mo'i phen ond bustachu heibio ni heb yngan gair.

"Nggganngw" meddai Tincar Saffrwm a phwyntio hefo'i benelin tua'r bryniau.

"Ffordd hyn" meddai Pererin Byd yn croesi stryd.

"Yr ynfyd yn arwain y dall" meddwn inna'n eu dilyn nhw allan o'r pentra i fyd glas a gwyn noson ola leuad ar y mynydd.

Wedi treulio oriau'n baglu drwy'r anialwch mi ddeuthom chwap gerbron dôr fawr dderw a phennau hoelion fel cyrrints duon drosti a ffram fawr drom amdani a'r cwbwl yng ngodra talcan clogwyn gwnithfaen gwyn yn chwincian yng ngola'r lleuad.

"Fan hyn mae o'n byw siwr gen i" meddai Pererin Byd yn sychu'r chwys oddi ar ei dalcan a'r barrug yn crensian dan ei draed.

"Pwy, felly?" meddwn inna

"Wel Ceidwad yr Atab siwr" medda fynta'n cnocio.

Ddoth neb i drws a be wnaeth o wedyn ond cydio'n y gliciad a thynnu'r drws yn gwichian ar getynau rhydlyd tuag ato fo a rhoid ei ben i mewn.

"Aw! Fy mhen i!"

"Ffwl gwirion" meddwn inna'n cnocio migwrn yn erbyn gwynab gwnithfaen gwyn y graig noeth oedd yn llenwi bwlch y ddôr.

Ond myn dian i, wedi inni ddringo i ben y bryncyn be welson ni ond twll du yn y copa a grisiau cerrig yn dirwyn i lawr i fol y mynydd.

"Fi oedd yn iawn" meddai Pererin Byd. "Lawr fanna mae o'n byw ichdi! Yn yr Isfyd!"

"Ngwwaa Ngwaa" meddai Tincar Saffrwm a ninna'n ei lusgo fo gerfydd dwy raff ar ein hola ni a fynta'n strancio fel mul.

"Waeth inni sbio ddim" meddwn inna ac i lawr a ni.

Dyn cynnil ydi Ceidwad yr Atab meddwn i wrthyf fy hun, neu bod o heb sylwi fod y cyflenwad yn ei ôl. Fasa bol buwch yn ola chadal y twll yma myn uffar i.

Wedi cyrraedd mil dau gant a rwbath a finna'n cyfri'r grisiau wele Pererin Byd yn drysu'r cyfri'n gofyn be oedd rhif ffôn Ceidwad yr Atab.

"Be ddiawl wn i" meddwn inna'n flin. "I be wyt ti'n gofyn peth mor hurt ac yn gneud imi golli 'nghyfri'r pembwl ichdi."

"Meddwl ffonio fo i holi ydio'n ty^ oeddwn i"

"O mam bach!" meddwn inna, "Ac oes gin ti ffôn symudol yn y sach yna hefyd oes?"

"Naci, Gwern, fan'ma, mae'na ffôn yn y wal'ma. Fedra'i chlwad hi dan fy llaw i. Sbia."

"Sbia o ddiawl" meddwn inna'n ymbalfalu tuag at ei lais o ac yn anwesu'r wal hefo cledar fy llaw i chwilio be oedd gynno fo.

Ffôn oedd hi hefyd a finna'n codi'r teclyn a llais yn fy nghlust i'n syth yn dweud "Isfyd Tir Bach Dim Dim Dim."

"Ydi Ceidwad yr Atab yn ty^?" meddwn i.

"Pwy sy'na?" meddai'r llais

"Ni."

"Pwy ydach chi?"

"Gwern Esgus, Pererin Byd a Tincar Saffrwm Orffwyll"

"Dewch i mewn"

"Mewn i lle?"

"Rhowch y ffôn lawr a troi i'r twnal agorith ar y dde fel dach chi'n mynd lawr"

"Fedrwch chi gynna'r gola i ni?" Ond roedd y llais wedi mynd a dim byd yna ar ôl ond tôn y ffôn.

Drwy'r twnal aethon ni a hwnnw run mor dywyll a'r grisiau ond dyma'r waliau'n mynd oddi wrthym ni a sw^n ein traed ni'n dechra nofio i wagle o'n cwmpas ni a'r munud nesa toedd yna ddim byd ond y llawr o dan ein traed ar ôl a ninna'n troi i bob cyfeiriad ac yn methu canfod run wal na mur na pharad yn nunlla a'r Tincar Saffrwm yn gweiddi "Nggwaaa Ngggwwaa" dros bob man a ninna'n gwitsiad am yn hir i gael clwad adlais ei lais o'n dwad yn ei ôl atom ond chlywson ni ddim byd fel carrag yn disgyn i gwmwl.

"Croeso" meddai'r llais yn ddistaw bach wrth ein hymyl ni.

"Dyna ydach chi'n ei alw fo" meddai Pererin Byd a dagrau lond ei lais wedi dychryn am ei fywyd yn y twllwch.

"Chi ydi Ceidwad yr Atab?" gofynnis inna a fynta'n chwerthin yn braf.

"Triw fel Nos ydw i, gyfeillion. Ei was o ydw i. Fi orchmynodd Llwch Dan Draed i'ch danfon chi yma o'ch tri."

"Sut fedrith gwas orchymyn dim byd i Dywysog?" meddai Pererin Byd wedi dwad ato fo'i hun chydig bach ond chymerodd Triw fel Nos ddim sylw ohono fo.

"Mae gen i waith ichi" medda fo.

"Ngwaaa Ngwaaa Nggng" meddai'r Tincar Saffrwm o'r twllwch.

"Be ddeudodd o?" meddai Triw fel Nos.

"Wedi hurtio mae o wyddoch chi" meddwn inna, "Tydiom yn gall."

"Gadwch iddo fo siarad!"

Mae'n rhaid fod Pererin Byd wedi tynnu'r rhwymau oddi ar ei ben o achos y munud nesa dyma lais Tincar Saffrwm yn dechra fel llifddorau'n agor: "... yn deud ei hen glwyddau wrtha'i ac yn disgwyl imi goelio besymatar arnoch chi medda finna ydach chi'n meddwl na hurt ydwi'r sguthan rhowch y gola mlaen yn y llofft ma newch chi'r slebog imi gael gweld ych gwynab hyll chi imi gael roi peltan ichi meddwn inna a be nath hi ond tanio matsian a rhoi'r gwely ar dân a finna yno fo wedi nghlymu fawd a throed a'r fflama'n duo'r nenfwd ac yn llyfu gwadnau 'nhraed i a hitha'n llucho'r ffenast led ei phen ac yn chwerthin i'r nos "chwerthin newch chi ia?" medda finna "ia" medda hitha "eitha gwaith â chi" medda hitha a finna'n ffrio fel brithyll mewn menyn "sgin ti ddigon o ola rwan y cranc anghynnas" medda hi a dwi'n deuthoch chi rwan fod...

"Cau hi Tincar Saffrwm" meddwn i a bonclust glec iddo fo drwy'r twllwch ar ochor ei ben.

"Aw y basdad" gwaeddodd Pererin Byd wedi dal yr ergyd ar ei drwyn.

"Rwan rwan" meddai Triw fel Nos "Dim o hynna'n fanma! A callia ditha, Tincar Saffrwm neu mi fydd hi'n ddu arnach di."

"Du medda fo" medda Tincar Saffrwm "Du wyt ti'n ddeud y diawl clwyddog ychdi sy 'di dwyn y gola tyd a fo'n ôl imi neu mi dy wasga'i di'n llwch dan draed wyt ti'n clwad y sbrych uffar lle'r wyt ti 'di guddio fo mi hannar dy ladda'i di'r bwbach a pwy 'di'r holl bobol erill ma ewch i'r diawl y blydi cwbwl lot ohonoch chi doswch cyn imi'ch colbio chi gyd"

"Taw rwan neu'r cadach ceg gei di eto" meddwn inna a Tincar Saffrwm yn cau'i geg.

"Pan gyll y call" meddai Triw fel Nos dan ocheneidio.

"Fuodd hwn rioed yn gall" meddai Pererin Byd.

"Bedi'r gwaith 'ma sgynnoch chi inni" meddwn inna. "Ydio'n talu?"

"Talu?" Roedd sgytwad yn llais Triw fel Nos. "Ydi'r anrhydadd o gael sefyll yn y bwlch dros dy bobol ddim yn ddigon o dal ichdi Gwern Esgus?"

"Nacdi wir. Be uffar wnaethon nhw erioed am ddim i mi?"

"Mi fydd yn rhaid inni dy drosglwyddo di felly i'r Cyrff heb Enaid sy'n chwilio amdanach di. Mi gei groeso gan Befehlnotstand a'i Gyrff heb Enaid ac hyd yn oed gan Rawsman ei hun 'dwi'n amau dim."

"Bedachi isio imi 'neud, Syr?" meddwn inna.

"Fedrwch chi roi'r golau ymlaen yma os gwelwch yn dda." meddai Pererin Byd yn pledio'n daer.

"Does yma ddim golau ac anaml bydda'i felly yn gweld yn dda i wneud dim byd. Clwad yr hyn sydd ar glonnau pobol fydda'i a dwi'n cael hynny'n llawn cystal a golau i nabod pobol."

"Choelia'i fawr" meddwn i. "Be sy 'nghalon y Pererin Byd wirion yma felly os ydach chi mor glyfar?"

"Afon yn llifo i fyny'r allt sy 'nghalon hwn" meddai Triw fel Nos.

"Bedach chi'n feddwl?" meddai Pererin Byd. "Be am Tincar Saffrwm, oes gin hwn galon?"

"O oes. Afon wyllt yn llifo i ogof ddofn sydd yng nghalon hwnnw" meddai Triw fel Nos.

"Peidiwch â malu awyr" meddwn inna'n esgus chwerthin. "Be sydd yn fy nghalon i 'ta? Deudwch hynny?"

"Afon yn llifo rhwng dolydd dyffryn a choed yn gwyro drosti sydd yn dy galon di, Gwern, a murddun wedi mynd a'i ben iddo ar ei glan hi a bysadd drain yn dwad o'r ffenestri."

"Sgynna'i'm mynadd gwrando ar y lol botas yma" meddwn i'n swta. "Deudwch be dach chi isio hefo ni neu gadewch inni fynd o'ma!"

"Gan bwyll bach Gwern" meddai'r llais yn bwyllog. "Mi 'dach chi wedi gneud yn dda hyd yma, paid â chwthu dy blwc rwan... Wel i chi, bid a fo am hynny, fel y gwyddoch erbyn hyn, mae Rawsman wedi gorchymyn Befehlnotstand i grynhoi'r Cyrff heb Enaid ar hyd ffiniau Gwlad Alltud a'r sôn ydi y bydd cyrch arall ar diroedd y gyngrair cyn pen dim o dro."

"Mi glywson ni ryw sôn" meddwn i.

"Dyna chdi. Rwan, a chitha wedi ennill yn ôl deyrngarwch Talcan Creigia i'r Tir Bach..."

"Maddeuwch i mi" meddwn inna ar draws y llais, "Cwbwl wnaeth o oedd cytuno i adfar y cyflenwad oedd o wedi'i ddwyn..."

"Yn hollol. Dipyn o ddafad ddu ydi Talcan Creigia wedi bod erioed ond mae o'n ei ôl hefo'r praidd bellach, diolch i chi. Dwi'n siwr fod gwynab Llwch Dan Draed yn werth ei weld a chitha'n deud wrtho fo fod Talcan Creigia'n cofio ato fo."

"Wedi gwylltio oedd o'n meddwl fod Gwern yn deud clwyddau" meddai Pererin Byd.

"A thydw i ddim nad ydwi wedi sylw ar y cymod wnaethoch chi hefo'r Corachod Duon. Nid peth hawdd ydi tynnu llaw dros ben y rheini. Gwrandwch, mi dwi wedi cynghori Ceidwad yr Atab i'ch derbyn chi'n llateion rhyfal i gludo'r neges i ymarfogi i diroedd eraill y gynghrair! Ydach chi'n ddigon tebol?"

"Mi dria'i" meddwn inna "Ond dwn i ddim fedra'i lwyddo hefo help y ddau glown yma, cofiwch."

"Yr hogyn isio mynd ei hun, isio mynd ei hun mae'r hogyn, ei hun mae o isio mynd, gadwch iddo fo fynd ei hun, iddo fo fynd ei hun ia'n tad ia'n tad ia'n tad..."

"Bydd ddistaw, Tincar Saffrwm" meddai'r llais yn awdurdodol. "Rhaid i chi gyd fynd."

"A finna, Syr?" meddai Pererin Byd a finna'n deud "Ust rwan" wrth fo am siarad yn wirion.

"Rho dy law allan, Gwern" meddai'r llais a finna'n clwad y graig laith o dan fy mysadd i.

"Mae'r adwy i'r grisiau o dy flaen di" meddai'r llais wedyn. "Peidiwch a deud wrth neb am ych negas, a pheidiwch danfon dim dros y Gwifrau. Well ichdi adael dy deithlyfr trydan yma, Gwern, rhag ofn... Ac mi gewch bopeth at y siwrna gan Llwch Dan Draed. Mi'ch disgwyliaf chi'n ôl yma ymhen y rhawg. Pawb yn dallt? Gwern?"

"Dallt i'r dim, Syr".

"Tincar Saffrwm?"

"Ia, mae'n siwr na hwnnw ydio, be wnaeth o'r tro'ma?"

"Pererin Byd?"

"Gai'r cwestiwn eto, Syr, imi gael bod yn siwr o'r atab?"

Pan ddaethon ni i ben y grisiau roedd yr haul yn uchal yn yr awyr a ninna'n gorfod edrych drwy'n bysidd. Ond fuon ni fawr o dro wedyn yn cyrradd Pentra Newydd ac ar ein pennau i dy^ Bol Fflamia â ni a galw am fwyd a diod lond ein boliau a gwely wedyn i gysgu'r dydd a chysgu'r nos.

Dei Dwyn Wya ddaru'n deffro ni'r noson honno a fynta wedi dwad o le pell i chwilio amdanon ni.

"Meddwl fasach di'n licio clwad rhain" medda fo'n lluchio pedwar tâp codi sgwrs ar y gwely ac yn llacio'r llurig orffwys oddi amdan ei sgwyddau.

"Ydi 'Cyfaddawd y Seindorf' gin ti?" meddai Pererin Byd o'r gwely arall. "Glywist ti honno, Gwern? Un dda ydi hi."

"O bydd ddistaw Pererin Byd" meddai Dwyn Wya. "Brysiwch, codwch, well ichi ddwad i'r siambar wrando. A gadwch y Tincar Saffrwm yn lle mae o, lle bynnag mae o. Hei, Gwern, mi wyt titha ar y tapia'ma sti, a Fischermädchen. Argol, ges i waith i gael fy mhump arnyn nhw..."

"Be tasa'r Rhai Sy'n Gwrnado'n gwybod?"

"Tydyn nhw'n ama dim achan. Lwc mul, neith o'r tro. Dowch o'na wnewch chi!"

Wedi cael cardyn adwy ai a fo i rwla'n Llawr Gwlad oedd o, gan Triw fel Nos ei hun medda fo. Wedi treiddio i berfeddion tanddaearol celloedd y Rhai Sy'n Gwrando ac wedi codi'r pedwar tâp a'u copio nhw heb i neb ei weld o nac amau dim arno fo. Oeddan ninna i fod i goelio, mae'n siwr, ond fydd Dei Dwyn Wya byth yn deud y gwir yn blaen, am wn i na fedrith o ddim, ac wedyn yn rhinwadd ei swydd fel sbiwr tydi hynny ddim yn ddrwg o beth decini. Ama pawb ac yn meddwl fod pawb yn ei ama fynta. Ond mae'n rhaid ei fod o'n meddwl ein bod ni o leia'n dryst. Un o Llawr Gwlad ydi ynta'nde, ne dyna'r sôn erioed.

Gan fod Bol Fflamia'n brysur yn ei wely hefo rhwbath o'r Cantra Pella fuodd raid inni fenthyg potal o wirod y gwifrau o'i storfa heb ddeud dim byd a mynd a hi hefo ni i'r siambar wrando. Oedd dda inni chael hi hefyd achos fedrwn i ddim bod wedi cadw'n llgadau'n gorad hebddi a hitha'n bump y bora a'r siambar wrando'n gynnas a'r seddi'n ddyfnion ac yn glud.

"Slasia dâp i'r blwch 'ta" meddai Dei Dwyn Wya'n lluchio tâp at Pererin Byd. Finna'n ista'n ôl ac yn codi 'nghoesau dros gefn y sedd o 'mlaen a'r siambar yn llenwi fel ogof hefo swn clecio a suo'r gwifrau a llais cyfarwydd Fischermädchen o'n cwmpas ni'n bob man.

"...Ble wyt ti wedi bod, Gwern? Rydw i wedi bod yn disgwyl ti'n galw."

"Do, mi wn i. Mi fydda'i draw'cw peth cynta bora fory 'lwch. Oes nelo hyn rwbath a'r gwaith ar y rhwydwaith wnes i iddyn nhw? Gwrandwch, mi ddeudis nad o'n i'm yn siw^r hefo'r meddalwedd newydd yn do? Ydyn nhw'n filain wrtha'i?"

"Bore fory wyth o gloch. Paid â poeni dim byd, Gwern. Bob dim yn iawn"

"Wyddwn i ddim dy fod ti wedi bod ar y radio" meddai Pererin Byd ond rhoes Dei Dwyn Wya fys ar wefus i gau'i geg o.

Clecian a suo'r gwifrau eto wedyn a'i llais hi'n oer ac yn bwrpasol o'n cwmpas ni eto. "Bettnachzieher!"

"Mae o'n cysgu'n gwely, Foneddiges Fischermädchen"

"Wel codwch o!"

"Tydan ni ddim yn saff yng ngwely pwy mae o'n cysgu heno, Foneddiges Fischermädchen."

"Rhowch fi drwodd i'r Cadfridog Befehlnotstand yntau."

"Oes gynnoch chi adwy i'w gyfarch, Foneddiges Fischermädchen?"

"Deuddeg Dau ar Hugain Chwech a Thrigain. Rwan rho fi drwodd ato fo'r sguthan bach gomon cyn imi wylltio go iawn."

"Yn union deg, Foneddiges Fischermädchen."

Daeth rhyw gerddoriaeth ryfadd dros y gwifrau ac wedyn llais dyn a sw^n dw^r yn troi hen gerrig yn ei lais. "Fischermädchen. Rwy'n cymryd fod hyn yn bwysig."

"Gadfridog Befehlnotstand, ddrwg gen i darfu arnoch. Roedd Bettnachzieher allan, roedd yn rhaid imi ddod drwodd atoch chi. Gadfridog Befehlnotstand, mae'r sliwan wedi llyncu'r abwyd. Mi fyddaf wedi ei glanio bore fory wyth o'r gloch. Cewch anfon y Cyrff heb Enaid."

"Hmmm. Wel fel mae'n digwydd yma mewn cyfarfod yn trafod tactegau mae Bettnachzieher. Felly bydd y cwbwl yn barod at y bore. Fe'ch crybwyllaf chi yn f'adroddiad, Fischermädchen."

"Diolch, Gadfrid..."

Daeth clic dros y gwifrau. "Sglyfath" meddai Fischermädchen a'r lein yn cau.

"Sgynnoch chi ddim tapiau hefo llunia?" holodd Pererin Byd wedyn. "Mae'r rhain yn ddiflas."

"Wyt ti isio jam arni?" meddai Dei Dwyn Wya. "Dos o'ma os ti am gwyno. Rho'r ail dâp i mewn nei di yn lle agor dy geg yn fanna fatha cath fôr."

"Bedi cath fôr?"

"Jest gwna fo!"

Dyma'na glecio trydanol drwy'r blychau sain eto a sw^n anadlu trwm yn dwad allan. "Gadfridog Befehlnotstand, Gadfridog Befehlnotstand, diolch byth ichi ddod at y ffôn."

"Fischermädchen, bore da. Dywedwch wrth un o'r Cyrff heb Enaid am ddyfod a'r llipryn bach at y ffôn a brifwch o'n egar imi gael ei glywed o'n gwingo. Mi dwi wedi edrych ymlaen at hyn."

"Gadfridog Befehlnotstand, ddaeth o ddim. Mae Bettnachzieher wedi bod draw acw yn ei breswyl ac mae'r cyw wedi gadael y nyth."

"Fischermädchen rwy'n siomedig. Dwn i ddim beth ddyfyd Rawsman. Hoffwn i ddim bod yn eich croen chi yr awron. Dwi eisiau cynnwys ffeil wybodaeth bersonol ei sgrîn wifrau wedi ei drosglwyddo lawr y wifren goch a dwi eisiau hynny rwan. Mi fydd ei lun a'i fanylion ar bob sgrîn o Ddinas Entwürdigung i'r Baratîr. Eith y llwynog bach ddim yn bell."

"Gadfridog Befehlnotstand, mae'r llwynog bach wedi sychu'r ddisg galed. Y cwbwl a erys ydi neges ffiaidd yn awgrymu y dylwn fynd i gyflawni gweithred anllad gyda "fy mhysgod", Syr."

"Rydach chi'n colli'ch gafael, Fischermädchen. Rydach chi wedi chwythu'ch plwc y tro hwn. Rwyn credu eich bod yn dechrau colli'r ffydd mae pobol Llawr Gwlad wedi ei dangos ynoch. Rhywbeth yn eich llais chi ydi o? Beth ydio amdanoch? Mi gawsoch wersi. Gwastraf amser. Rwyn eich dal chi'n bersonol gyfrifol am hyn. Mae gennych dridiau i ganfod cuddfan y trychfil a'i wasgu dan eich sawdl neu mi fydd yma anhawsterau ichi. Ydach chi'n deall, Fischermädchen?"

"Ydwyf, Gadfridog Befehlnotstand. Hoffwn yn gyntaf egl..."

Daeth y glic gynefin a thôn y ffôn wedyn yn gefndir i regi pwyllog, araf Fischermädchen mewn Alltudeg mor safonol ac aruchel fel na allwn mo'i dallt hi'n iawn.

"Roist ti honna yn y cawl go iawn yn do" meddai Dei Dwyn Wyau. "Eitha gwaith i'r baenas oriog hefyd. Mi fuest ti'n sgut yn sbydu'r ddisg yna, Gwern."

"Oedd yr adwy gin i" meddwn inna, "dim ond y goriad iawn wyt ti isio i agor unrhyw ddrws. Sut mae hi yn Llawr Gwlad rwan? Oes yna sôn am ryfal yno?"

"Wyt ti'n gall achan? Gafodd trafod y rhyfal ei wahardd dan reol saith dau saith Cyngor Llawr Gwlad ei hun. Tydyn nhw ddim isio digio Gwlad Alltud mae'n debyg, nacdyn. Ac mae'r papur sychu llun Befehlnotstand wedi cael eu galw'n ôl hefyd. Mae'n edrych yn debyg na fydd hi ddim yn hir eto cyn dechreuith hi gnesu acw. Tydi lluoedd Befehlnotstand yn hel am y ffiniau a'r Cyrff heb Enaid yn cynnal "ymarferion" ar y gororau? Ac mi glywis sôn fod Rawsman ei hun wedi annerch torf o'i gaethweision dro'n ôl ddiwrnod dathlu ambythlwyddiant rhyddid Gwlad Alltud. O, dwi'n ei weld o'n dwad o bell, washi."

"Ond mae Llawr Gwlad yn rhydd, i fod, rwan" meddai Pererin Byd. "Tydyn nhw ddim yn goro cwffio."

"O ia, Pererin Byd, wrth gwrs. Llawr Gwlad yn rhydd. Anghofis i. Rhydd i ddilyn yn ôl troed Gwlad Alltud a gneud bob dim mae hi'n ei wneud ar ei hôl. Yn rhydd i gytuno, dyna wyt ti'n feddwl? Rhydd i gytuno ond ddim i anghydweld. Wyt ti'n llygad dy le eto, Pererin Byd, wrth gwrs tydyn nhw ddim yn goro cwffio. Mi gan nhw roid eu dwylo yn yr awyr run fath a'r tro blaen a gadael i Befehlnotstand eu sefyll yn erbyn cornal wal. Diawl, dim ond y tir sydd ar Rawsman isio, tydi'r bobol yn da i ddim iddo fo, mi fuodd hynny'n papur."

"Ddaw'na ddim rhyfal" meddai Pererin Byd yn bwdlyd.

"Mi gaet dy saethu am ddeud hynna yn Wlad Alltud" meddai Dwyn Wya, "Ond wedyn mi fasat ti wedi dy hen saethu yna erbyn hyn beth bynnag. Rho'r trydydd tâp yn y blwch nei di yn lle hefru fel gafr ar drannau."

"Clic" meddai'r tâp a Fischermädchen yn siarad iaith ni a'i hacan hi'n gwichian fel drws 'di chwyddo. "Wel sut wyt ti erstalwm Siffrwd Helyg?"

"Chi sy'na Fischermädchen, mynd i'ch ffonio chi oeddwn i."

"Oeddat ti? Wel wnest ti ddim yn naddo. Hogan anwadal wyt ti. Fyddet ti'n fy mradychu i?"

"Iesgob nafswn, Fischermädchen, byth. Ydi'r adroddiad heb blesio? Be sy'n bod?"

"Y ti sy'n bod, Siffrwd Helyg, y chdi. Dwn i ddim wir fedra'i ddibynu arat ti ddim mwy."

"Medrwch mi fedrwch chwaraewn i byth mo'r ffôn ddeubig hefo chi, mi wyddoch hynny..."

"Profa fo. Dwisio hanes Gwern Esgus. Rwyt ti'n ei nabod o yn dwyt?"

"O ran ei weld. Digon i ddeud helo."

"Digon i ddweud 'Jest gad lonydd imi, Gwern, nei di... Jest dos'?"

"Sut gwyddoch chi am hynna?"

"Tydi bod yn dwp ddim yn gymhwyster yn fy swydd i, Siffrwd Helyg, ond gwybod hyd a lled dy glwyddau di, rwan mae honno yn gymhwster bwysig, fasat ti ddim yn cytuno?"

"Bedachisio gin i?"

"Hanes Gwern Esgus."

"Mi gwyddoch hi'n barod."

"Efallai."

"Be dwi'n da ichi 'ta felly?"

"Ti yw llygad fy ffynnon i, Siffrwd Helyg. Rwan agor y big yna a dechrau canu."

"Wel tydwi'm yn nabod yr hogyn felly, ran nabod wyddoch chi. Taswn i wedi nabod mwy arno fo fasa fo ddim wedi cael dwyn fy nghalon i. Mi ddoth i mewn heb imi sylwi a'i chipio hi cyn imi'i gweld hi'n mynd. A sathru arni hi wnaeth o."

"Wnaeth o hynny, Siffrwd?"

"Mae o'n caru Anwes Bach y Galon yn fwy na fi. Mae o'n caru honno'r bitsh bach iddi ers talwm cyn iddo fo rioed esgys fy ngharu i. A charodd o rioed mona'i chwaith, ddim hyd yn oed yn gwely. Gwrthod fy mreichiau i. 'Dwi'm isio dy frifo di' medda fo. 'Dwi'm isio dy frifo di' a pob gair yn brathu fel sawdl yn troi y tu mewn imi. Toeddwn i ddim yn ei nabod o o gwbwl."

"Wyt ti'n nabod o rwan?"

"Hwyrach... Be wn i am nabod. Ddim Waldo ydi'n enw i."

"Mi fydde'n rhyfedd petai o."

"Ia, Fischermädchen. Ond wn i ddim byd mwy am ei hanas o, wir yr."

"Pam wyt ti am fy herio fi, Siffrwd? Y fi ydi dy ffrind di. Pwy ond y fi sydd wedi sefyll yn gefn iti? Mi gei di ddweud bob dim wrth Fischermädchen."

"Dwi'n gwybod. Ond Wil Chwil ddaru dorri fy mwclis i, a rhoid y clais yma imi wedyn hefyd. Fasa Gwern ddim yn gneud peth felly. Gwinllyd oedd Wil Chwil o 'ngweld i'n siarad hefo Gwern ar Sgwâr Dre. Un gwyllt ydi Wil Chwil, tan nes bydd o wedi cael gormod, neu pan fydd o'n sobor."

"Dydw i ddim angen hanes ryw Wil Chwil gen ti. Paid â dechrau troi'r stori. Be ddeudodd Gwern Esgus wrthyt ti ar Sgwâr Dre ddaru gorddi Wil Chwil?"

"Deud oedd o ei fod o wedi gneud peth ofnadwy yn Wlad Alltud a'i fod o wedi gneud llanast hefo rhyw feddalwedd neu rwbath, dwi'm yn dallt hannar y petha'ma. Camgymeriad medda fo ond fod y Cyrff heb Enaid yn siwr o gael eu hanfon amdano fo a'i fod o ddim am aros hyd lle'n gwitsiad amdanyn nhw. Doedd o ddim fel tasa'na frys o danno fo, cofiwch. 'Tydyn nhw ddim eto'n gwybod na fi oedd y drwg yn y caws' medda fo fel'na. 'Dwi'm ofn y Cyrff heb Enaid'. 'Pam ti'n crynu 'ta?' meddwn inna. 'Dy glwad di'n agos' medda fo'n ffalsio. 'Tyd o fanna Siffrwd' meddai Wil Chwil wedyn yn croesi aton ni o'r Gwenith Gwyn wedi 'ngweld i'n siarad hefo Gwern . 'Tyd odd wrth y bradwr bach yna' medda fo'n trio cydiad yn fy mraich i. 'Pwy ti'n alw'n fradwr y cwd chwil' medda Gwern a Wil Chwil yn cipio yn fy mwclis i ac yn fy nhynnu i o'na ac yn llusgo fi i'r twll dan ffordd a'r mwclis yn malu a fynta'n cydiad yn fy ngwallt i ac yn fy llusgo i allan yr ochor draw ac yn rhoid celpan imi a finna'n rhedag oddi wrtho fo i dy^'n chwaer ac es i ddim i godi'r gleiniau tan nes oeddwn i'n gwybod y bydda Wil Chwil allan o'i ben tu allan i Gorad Drw Nos ac yn da i ddim i neb dim mwy. Dyna lle gwelis i Gwern ddwytha."

"Yn y Twll Dan Ffordd?"

"Ia"

"Ia. Wn i hynna. Da'r hogan yn dweud y gwir am unwaith. Lle'r aeth o wedyn?"

"Be wn i. Adra am wn i. Neu at Anwes Bach yr Galon. Gofynnwch iddi hi. Peidiwch â gofyn i mi."

"Mae o'n o agos at honno tydi?"

"Yndi mwn. Rhy agos i'w les i hun. Faswn i wedi bod yn well iddo fo. Ac mae pawb yn gwbod ei bod hitha dros ei phen a'i chlustiau hefo fo a hitha'r ffwl bach iddi'n cau madda iddo fo. Bedi chydig o hel merchad? Mae o yn ei natur o tydi. Tydi hi ddim yn dallt hynny. Isio rhwbath i gyd neu ddim isio fo o gwbwl, dyna ichi Anwes Bach y Galon. Pwy uffar mae hi'n feddwl ydi hi'n cerddad yn larts hyd Sgwâr Dre a phawb yn gwybod na fo 'di'r tad."

"Gwern? Y fo ydi tad Calonnog felly?"

"Wel pwy arall. Mi wyddech yn barod. Pawb yn gwybod siwr Dduw."

"Gwyddwn, gwyddwn, wrth gwrs. Mae wedi bod yn ddiddorol sgwrsio gyda thi. Ai dyna yw hi o'r gloch? Wel, da boch rwan, Siffrwd. A cofia, ffonia di fi cyn imi dy ffonio di y tro nesaf."

Mae'n rhaid fod Fischermädchen wedi gosod y teclyn yn ofalus yn ei grud achos dim ond y smic lleia glywon ni a'r lein yn cau.

"Dipyn o bry" meddai Dwyn Wya'n crechwenu arna'i. "A wneler liw nos a welir liw dydd. Oeddach di'n gwybod Pererin Byd?"

"Tydio'm byd i mi" meddai Pererin Byd.

"Ia, felly cau dy ben, Dwyn Wya." meddwn inna. "Fasa'n rheitiach i chdi sbio adra. Pawb yn gweld lle fyddi di wedi bod ac ysgolion meithrin y cwmwd yn llenwi hefo dy epil di."

"Doedd dim angan hynna" medda Dei Dwyn Wya'n estyn ei dursiau'n bwdlyd.

"A heuo ddrain na cherddo'n droednoeth" meddai Pererin Byd yn athronyddol.

"Gan y gwirion y ceir y gwir" meddwn inna. "Rho'r tâp ola'na yng ngwefla'r peiriant Pererin Byd a gâd y doethinebu i'r rheini sy'n meddwl eu bod nhw'n ddoeth."

Sw^n crafu mawr oedd ar ddechra'r tâp ola ond mi gliriodd a gwich peiriant atab yn dwad drwy'r gwifrau a finna'n cael sgytwad yn clywad 'yn llais i o gyfnod arall fel parot yn prepian "Gwern sy'ma. Diolch am ffonio. Toes yma neb yn ty^ ar hyn o bryd ond gad negas ar ôl y wich ne tria eto."

"Pererin Byd yma dros Agwrn Ffriddoedd yn estyn gwy^s i Gwern Esgus i'r Haf heb Haul" meddai llais Pererin Byd yn fy mheiriant i a fynta wrth ei fodd yn clwad ei lais ei hun yn swnio'n swyddogol.

"Fi oedd hwnna" gwaeddodd Pererin Byd yn gwasgu'r botwm aros. "Ga'i glwad o eto? Wyt ti'n cofio hynna Gwern?"

"Nacdw a nachei chei di mo'i glywad o eto." meddwn inna. "Diolch na wrandawis i ddim neu faswn i heb ddwad ffordd hyn mae'n siwr."

"Ddeudist ti wrth Asgwrn Ffriddoedd dy fod ti 'di cael y negas."

"Mae gin hwn go' am y petha rhyfedda" meddwn inna. "Iawn, oce, mi ddeudis glwyddau. Bedio ichdi? Rwan gwasga'r botwm chwara yna a bydd ddistaw.

Llais Fischermädchen ddaeth wedyn yn poeri'n gas i mewn i 'mheiriant atab "Gwern Esgus. Lle wyt ti. Deffra. Mae wedi pasio wyth. Pam wyt ti ddim wedi dod fel rwyt ti'n wedi dweud? Rhaid iti ddwad rwan ar unwaith!"

"Mae'r tâp yma i fod cyn y ddau ddwytha" meddwn i.

"Yndi, hwyrach" meddai Dwyn Wya. "Ond toedd gin i'm amsar i laesu dwylo wrth gopio. Hwn rwan ydi'r darn ola."

"Pwy sydd ar y darn yma, ta?"

"Cau dy geg ac mi gei glywad"

"...ddim yma." Glywis i, dy lais di Anwes, a finna wedi clebran dros ddechra'r sgwrs.

"Ydi o wedi bod yna?" meddai llais Fischermädchen.

"Bedio i chi?"

"Gwrandwch, Anwes, rydan ni'n poeni amdano fo. Roedd o i fod yma wyth o'r gloch y bore yma. Ddaeth o ddim. Rydan ni'n poeni fod rhywbeth wedi digwydd iddo."

"Choelis i fawr. I be aech chi i boeni amdano fo? Pwy ydi o i chi?"

"Pwy ydi o i chi, Anwes? Os dwedwch chi'n iawn mi ddwedaf innau wrthoch chithau."

"Y chi o'r Wlad Alltud, mi dach chi i fod yn gwybod bob dim."

"Ia, Anwes bach, o'r Wlad Alltud efallai, ond yma ydwi i garu eich lles chi. Fe wyddoch hynny. Mae'n gyfnod cythryblus yn hanes Llawr Gwlad. Mae'ch rhyddid newydd chi'n fregus ac mi rydw innau yma i'w warchod ichi. Mae Gwern wedi gwneud peth annoeth yn rhoid traed moch yn sustemau taclus y wlad am y ffîn. Ond mi wn i mai camgymeriad oedd o a dymuno ydw i i achub ei gam o cyn iddo fo, a maddau'ch iaith front chi, gachu'i grefft go iawn hefo Befehlnotstand a'r Cyrff heb Enaid."

"Dwi'n deud dim. Dwi'n gwybod dim. Cheith Befehlnotstand byth mo'i grafanga ynddo fo na'r Cyrff heb Enaid chwaith."

"Paid ti a bod yn rhy siwr, Anwes. Fasa'n gas gin i feddwl be fuasan nhw'n ei wneud hefo fo a fynta heb syrthio ar ei fai. Mae yna gylch o ddur o amgylch Llawr Gwlad, all o byth ddianc, mae'r rhwyd yn cau. Wyt ti eisiau ei helpu o?"

"Ond toedd o ddim yn meddwl dim drwg, Fischermädchen, mae pawb yn gwybod i fod o'n benboeth ac isio dal dan Llawr Gwlad o hyd ac o hyd, ond tydio ddim yn erbyn Gwlad Alltud diomots be mae o'n baldareuo yn ei gwrw."

"Mi helpi di o'n gwnei?"

"Dwimisio iddo fo gael drwg."

"Rwyt ti'n ei garu o'n fawr yn dwyt, Anwes?"

"Yndw ond bod yr hogyn fel cawod o law weithia fan hyn ac weithia fan draw."

"Un anffyddlon ydi o."

"Dwi'n gwybod. Mae o'n meddwl nad wn i ddim am ei gastia fo. Ond mi fydda'i'n cael ei hanas o i gyd gin Siffrwd Helyg. O leia mae honno'n driw imi."

"Ydi o'n gwybod dy fod ti'n ei garu o?"

"Nacdi mwn. A rhown i mo'r pleasar iddo fo gael gwybod chwaith fod yma galon arall fatha hen benillion ar ei ôl o. Cheith o'm dwad acw eto, mi dwi 'di deutho fo. Ond dwisio ichi helpu o, Fischermädchen, dwi ddim isio iddo fo gael drwg. Am y Tir Bach mae o'n gneud ei dracs ddeudwn i, mae o wedi sôn na am honno fasa fo'n ei nelu hi tasa'i le fo'n cnesu ffordd hyn. Ydach chi'n meddwl cyrhaeddith o?"

"Siawns mul o gyrraedd. Ond os gallaf gyrraedd ato cyn Befehlnotstand a'r Cyrff heb Enaid mi allaf ei gael o i ildio'i hun i Gynghorwyr Rawsman ac mi sefith hynny o'i blaid o yn yr achos."

"Diolch am ein helpu ni, Fischermädchen. Oeddwn i ddim yn siwr ohonoch chi, ac mae'n ddrwg gen i."

"Anwes, ac mae hyn yn gyfrinachol, ond mae'na sôn y daw rhyfel o achos hyn. Fydd neb yn ddiogel wedyn. Yn enwedig rhai sydd yn agos at Gwern Esgys. Dwi'n awgrymu dy fod ti a'r mab, Calonnog ynde, yn dwad ataf fi lle gwyddoch chi y cewch chi loches. Be wyt ti'n feddwl?"

"Rhyfal? Rhyfal coch? Ddim o beth pitw bach fel hyn. A damwain oedd hi, chi ddeudodd hynny. Be mae nhw isio gynnon ni?"

"Mi ddowch chi felly?"

"Mi arhosa'i lle'r ydwi tan nes ca'i wybod fod Gwern yn sâff."

"Tybiais dy fod yn hogan gallach."

"Mae Siffrwd Helyg yn aros. Wneith hi ddim symud medda hi. Ac mi fydd Calonnog a finna'n iawn yn Garrag Elin'ma diolch yn fawr."

"Un bengalad wyt ti. Ond cofia be ddywedais i, Anwes, mi gei di le gennyf unrhyw amser. Ond os am aros yn dy gragen yn y ceunant oer yna wel rhyngot ti a dy bethau. Dwi'n siwr yr edrychith Siffrwd Helyg ar d'ôl."

Daeth clic y lein yn cau a'r tâp yn dwad i ben a finna'n dal i ista'n syllu o 'mlaen yn dal i glwad dy lais di'n agos agos o gwmpas fy mhen a finna'n damnio Siffrwd Helyg am ei chlwydda a Fischermädchen am ei thwyll. A dyma fi'n dechra dadebru ac yn cychwyn brifo drosta'i'n meddwl amdanach di'n fy ngharu i a finna'n dy garu ditha ond fod bywyd wedi dwad rhynddon ni a ninna'n methu cyrradd yn ôl at ein gilydd fel dau fagnet yn gwthio'u gilydd o'r ffordd.

"Dyna'r cwbwl" meddai Dei Dwyn Wya'n ddidaro drwy fy hel meddyliau. A dyma fo'n agor ei geg ac yn deud "Mae'r botal yn wag a'r noson 'di mynd. Ti 'di clwad y cwbwl, Gwern. Be nei di rwan?"

"Ei hachub hi o haflau'r Siffrwd Wenwynig yna a Fischermädchen. Dyna be wna'i, waeth gin i faint gymith hi imi."

"Dan ni'n goro mynd gynta i wledydd y Gyngrhair" meddai Pererin Byd dros ei ysgwydd yn tynnu'r tâp o'r blwch.

"Wn i. Dwi ddim angan f' atgoffa."

"I be?" meddai Dei Dwyn Wya.

"Mae o'n gyfrinachol" meddwn i. "Ond er mwyn eu dwyn nhw at yr achos cyn dêl y rhyfal coch."

"Ia wn i, ond pam y chi? Ydi'r Tincar Saffrwm ddrewllyd yna'n mynd hefo chi? Yndi mwn. Y tri diffaith myn uffar i. Gobeithio cewch chi hwyl."

"Sdim isio bod yn wynllyd dim ond am na chei di ddim dwad hefo ni." meddwn inna. "Deu, mi dan ni'n cael mynd i bob math o lefydd, bob gwlad dan haul bron. Hei, Pererin Byd, gofist ti bacio'r eli lliw haul? Do, reit dda." A dyma finna'n dechra trio tynnu dw^r o'i ddannadd o'n deud wrtho fo am y daith arfaethedig i'r Winllan Bridd lle'r oeddan ni'n cael cwfwr y Dug Waroncet Cals, ac wedyn draw am y Winllan Fawr at Jeneral Bol a chofio mynd a danteithion yn anrhegion iddo fo, ac wedyn eto ymlaen i'r Hirynys a mynnu cyfweliad hefo Goneiri'n Borlat enwog ac hyd yn oed wedyn ein bod ni'n cael mynd drwy'r awyr i Baratîr at yr Ymerawdwr Bara Hati a chofio'r eli a'r sbectol haul a'r ymbarêl hefyd rhag ofn. Felly deudis i'r hanas ymlaen wrtho fo, ond doeddwn i fawr o feddwl y deuai dim da o'r peth yn enwedig a finna hefo dau lembo'n gymdeithion, a finna'n meddwl am y Tincar Saffrwm wallgo oeddan ni wedi ei adael yn drewi'n ei wely yn ei lofft unig ac oer yng ngarat llety Bol Fflamiau a'r dw^r yn diferu lawr o'r tulathau ar hyd ei locsyn a fynta'n dal i gysgu.

Dyna fo, roedd hi'n bryd iddo fo fynd, meddai Dei Dwyn Wya, a fynta ddim i fod yma yn lle cynta. Canu'n iach wnaethon ni'r bora hwnnw, Dei Dwyn Wya wedi ei wisgo fel Archwiliwr Safonau Moesol yn mynd un ffordd , a'r Tincar Saffrwm, Pererin Byd a finna'n mynd ffordd arall. Dim ond a ninna'n dychwelyd ymhen y rhawg wedyn y ces i gyfla i nodi'r hyn a fu, achos 'ches i ddim mynd â fy nheithlyr trydan hefo fi gin Triw fel Nos. Mae'n rhaid ei fod o'n ama y bysan ni'n cael ein dal gin rywun, ond chawson ni ddim. A dyma finna'n ista wrth y ddesg bach dan y ffenast yn y

llety a dechra gwasgu'r hanas i fytymau'r teithlyfr trydan.

Dwi'n cofio'r noson gyrhaeddon ni'n ôl. Blaen lleuad yn crogi ar y sêr a ninna'n marchogaeth y mulod allan o'r Pentra Newydd am fynydd y ddôr wedi treiglio'r gwledydd a'r tiroedd oll ac yn dwyn rwan ein negas yn ôl at Triw fel Nos gwas Ceidwad yr Atab i Isfyd Tir Bach. Fedrai'r mulod weld dim felly aeth Pererin Byd yn ôl i fenthyg fflashlamp drydan bob un inni o storfa Llwch Dan Draed. Heblaw am hynny mi fasan wedi colli'n ffordd yn sâff.

Wedi clymu'r mulod i ryw lwyni ar y copa a ninna'n disgyn y grisau cerrig i'r Isfyd, roedd gola'r fflashlampau'n mynd yn llai ac yn llai tan nes oedd dim ar ôl ond gola bach gwyrdd fel pryfaid tân ac wedyn hyd yn oed hwnnw'n cael ei fyta gan y twllwch.

"Croeso'n ôl" meddai llais Triw fel Nos a ninna eto 'nghanol y gwagla du oedd o'n ei alw'n gartra. "Bedi'ch hanas chi stalwm?"

"Byda, byda, byda" meddai Tincar Saffrwm yn codi'i lais. "Bydau enbyd, wannwl rhai diffath 'di'r rhain ichi ia neno'r tad. A hitha'n y mhen i byth beunydd yn tynnu'n groes ac yn blagardio dwi'n deuthachi tasa dyn ond yn cael llonydd i dynnu gwynt myn uffar i ma hi 'di mynd yn ..."

"Dyna ddigon Tincar Saffrwm" meddai'r llais. "Pan fydda'i angan dy farn di mi ofynna'i amdani. Rwan, Gwern" medda fo wrtha i, "moes imi'th adroddiad a hynny'n gryno!"

"Ga'i ofyn rhwbath ar y pwynt yma, Syr?" gin Pererin Byd wedyn ar ei draws o.

"Nachei" medda finna ond mi ofynnodd beth bynnag.

"Bedi'r moes yma sgynnoch chi?" meddai hwnnw.

"Taw!" meddai Triw fel Nos "neu mi ffera'i dy dafod di yn dy ben. A d'un ditha, Tincar Saffrwm oni thewch chi a gadal i'ch arweinydd siarad. Gwern..."

"Yn union deg, Syr Triw fel Nos Syr" meddwn inna'n crafu mhen ac yn difaru na fasa Triw fel Nos wedi gadael imi fynd â 'nheithlyfr trydan hefo fi.

"Wel Syr, mi dan ni wedi lled gyflawni bob dim ddeudoch chi wrthan ni 'dwi'n meddwl, Syr. Wedi sleifio fel gwiberod i'r tiroedd oll sydd yn y gyngrhair ac a ninna yn rhith Llateion Rhyfal gynnoch chi, ddaru 'na neb yn croesi ni. Lle cynta aethon ni oedd i'r Winllan Bridd am y môr â ni draw i'r de. Ac yn fanno ddaru ni gwarfod y Dug Waroncet Cals a'i ddau ystlyswr Mewdal Bemde a Refrad Bemnos. Tai braf sy gynnyn nhw yn y Winllan Bridd ynde? Oeddan ni wedi bod yn chwilio heb isio holi gormod ond dyma ni'n cwrdd y crwydryn Stoti Fragw a hwnnw ddaru'n rhoid ni ar ben ffordd.

"Dewch gyda fi fforz in" meddai hwnnw a ninna'n ei ddilyn. Mae gin Stoti Fragw adwy i bob rhyw ddirgal gadarnlefydd yn y deyrnas a dyma fo'n deud wrthan ni, "Bezwch fel cardotwir gyda mi. Mi gawn groeso gan Warnoncet Cals." Fel caethon ni wybod, w^yr hwnnw fawr ond yr hyn w^yr o fe'i gw^yr yn dda.

"Eistezwch wrth fwrdd" meddai Waroncet Cals wrthon ni o'n pedwar. "Bob o wydrad i'r ceiswyr bara. A bob o dorz ddeubwys iddynt a cig ac afalau daear hynny gymeran nhw! Wyddoch chi deithwyr mae yma chwedlau am rai fel chithau'n dyfod o bell i dy^'r Dug fel hyn. Al Lostig o Blwyreos a Paced Om o Gwitalneblec'h a'r ddau wedi colli'i ffordd. Mi fuasa'n werth ichi glwad yr hanas. Welson ni neb run fath â nhw tan heddiw felly croeso a chan croeso ichi i'r Winllan Bridd. Tyrd, Ina Na